Reinbroun

General notes

Ihesu þat ert of miŠte most, {f.167rb} View Facsimile
Fader & sone & holy gost,
Ich bidde þe a bone,
Ase þow ert lord of our ginning
5000 & madest heuene and alle þing,
Se and sonne and mone,
Šeue hem grace wel to spede
Þat herkneþ what y schel rede,
Ihesu, God in trone.
1000 Of a kniŠt was to batayle boun,
Sire Gij is sone þat hiŠte Rey[n]broun,
Of him y make my mone.

His fader Gij þat him get,
He was a werrour swiþe gret;
1500 Þar nas nowhar his per
In Fraunce, in Pycardy,
In Spayne, in Lombardy,
Neyþer fer ne ner.
Mani batayle he began
2000 For þe loue of o wimman
Þat was him lef & dere.
Siþe Rey[n]broun on hire he wan
Þat was a swiþe douŠti man,
Ase Še may forþward here.

2500 ¶ Þay were togedre fifti niŠt {f.167va} View Facsimile

After a spusede þat swete wiŠt
Wiþ meche melody.
Þanne was beŠete þat baroun,
His sone þat was cleped Rey[n]broun,
3000 Of þat kniŠt sire Gij.
Fourti wikes wiþ child Šhe was
& dilyured þourŠ [Godes] gras
And is moder Mari.
Cristned hit was werschipliche,
3500 Reinbroun men calde him sikerliche,
For soþe and nouŠt ne lye.

¶ Heraud hadde þat child to lore
Seue winter and wel more;
Ful wel he gan him lere.
4000 Be þat he was seue winter old
He was a fair child and a bold,
And of swete chere.
So hit befel þat of fer lond
Marchauns riche, ich vnderstond,
4500 Hider þai come were.
Gold and seluer þai brouŠte meche,
Badekenes and pane riche,
Gris and menyuer,

¶ Bras, maslyn, yren & stel,
5000 Wod-wex, selk, and cendel,
Gingiuer and galingale,
Clowes, quibibes, gren de Paris,
Pyper, and comyn, and swet anis;
Mani a riche bale,
5500 Fykes, reisyn, dates,
Almaund, rys, pomme-garnates,
Kanel and setewale,
Scarlet and grene wel ywrouŠt;
More richesse wiþ hem hii brouŠt
6000 Þan y can tellen in tale.

¶ Þai riuede at Londen þat cite
King Aþelstond þan fonden he
Þat her was king wiþ croune.
A Šaf hem leue in alle wise
6500 To wende wiþ her marchaundise
In is londe fro toun to toune.
To Walingforde þai gonne fare,
A strong bourŠ þai fonde þare -
Þai boskede & made hem boune – {f.167vb} View Facsimile
7000 Ac it was strued, wiþouten lesing,
For werre of Heraud & þe king,
Hit was niŠ brouŠt adoun.

Þe marchauns kedde hii wer fre,
A Spayniis mvle þan token he,
7500 To Heraud hii [hit] sende.
For he was lord of þat cite,
Wiþ him hii þouŠte wel to be;
So þai han him kende.
Sire Heraud, for soþ to say,
8000 Bad hem ete wiþ him þat day
Er hii þannes wende.
Þe marchauns seie þe child goand
In þe halle faire pleiande,
Þat was so faire and hende.

8500 ¶ At a kniŠt hii askede anonriŠt
Whas was þo child so faire of siŠt
And of swete chere,
And he answerde anon, y pliŠt,
‘Hit is Gij is sone, þe gode kniŠt,
9000 Þat Heraud haþ to lere.’
Þe marchauns hem beþouŠte
Šif hii þat child haue mouŠte
Hii wolde stele him þere;
& Šif hii hadde þat child bolde,
9500 Richely into her londe þai wolde
And selle hit ful dere.

¶ Wiþ þe porter þai speke stille,
Þat hii hadden al her wille.
Þai Šeue him riche mede,
1000 He betauŠte hem þe child þare,
And into schip þai gonne fare;
Away þai gonne him lede.
Þay gonne saily toward Roussy,
Al glad hii were þet londe to sy;
1050 Hii þouŠte wel to spede.
Al siker hii were alond te gon,
Ac swiche a strom hem cam vpon,
Þat sore hem gonne drede.

¶ Þe wind began to blowen loude,
1100 Þe elmence þikkede on þe cloude;
Gret strom hem wex vpon.
Þe four wyndes began to blowe,
Þe se gan tornen & to þrowe, {f.168ra} View Facsimile
Ded hii wende haue ben echon.
1150 Here ropes toborsten, her mast also,
Þar nas non þat him nas wo;
Hii made reuful mon.
To Ihesu crist þai gonne crye
And to his moder Marie;
1200 Nas þer no beter won.

¶ Þe wind faire slake gan,
Mery in þe se þe schip ran.
Ase God hit wolde
Þai wer driuen al þe niŠt,
1250 In Aufrik þai riuede riŠt;
Þai toke a wel gode holde.
Þe marchauns han it vndernome
Þat hii beþ into Aufrik come,
Hii þouŠte þat hii wolde
1300 Þe king of þe lond presenti
Wiþ þat child þat was so fry
And of chere bolde.

¶ Of hem hii token marchauns þre
Þat noble were, courteis & fre,
1350 Wiþoute more duelling.
Þai toke þat child, veraiment,
And made þerwiþ a present
To Arguus þe king.
Þe king hadde a douŠter fair
1400 Of al Aufrik Šhe was air,
A swiþe fair Šonling.
Meche Šhe kouþe of menstralcie,
Of harpe, of fiþele, of sautri,
Of romaunce reding.

1450 ¶ So was Reynbroun, for soþ to say,
Meche liche þat faire may
Of semlaunt and of chere.
BesouŠt Šhe haþ be hir moder rede,
& to hire fader king Šhe sede,
1500 ‘Leue, fader dere,
Y mote him in me chaumber norsy:
Šet a may me seruy;
Norture y schel him lere.’
Þe king him graunted þourŠ alle þing,
1550 For he hire louede wiþoute lesing,
To ben hire plaie-fere.

Whan sire Heraud parseued was {f.168rb} View Facsimile
Þe child was stole, for þat cas
Gret sorwe he gan make.
1600 He let seche him in þat cite,
Mani man made gret pite
For þat childes sake.
Wiþ mesagers a sente is sonde
To seche him in mani londe
1650 Šif hii him miŠte oftake
& whan hii him finde ne miŠte
Sorwe hii made day & niŠte,
For drede þai gonne quake.

¶ Hit nas nouŠt longe after þan
1700 Þat in Londen held king Aþelstan
A riel parlement.
Sire Heraud þeder gan gon;
Þe king a werschipede & mani on,
Whan he was þeder ywent.
1750 Oþer hadde þerof envie
And þouŠte hii wolde on him lye,
Þat a wer yschent,
& segge he hadde Reinbroun sold
For is wiŠte of rede gold
1800 To þe marchauns, verayment.

¶ ‘Lordinges’ seide þe king ycore,
‘Al Še ben to me yswore
For helpe me at nede.
Šour consaile wite y welle.
1850 Wel Še witen Še han herd telle
Ase Šour eldren sede,
Þat þe king of Denemark
ÞourŠ a geaunt stor & stark
Kalaungeþ al oure þede.
1900 A gret ost he haþ ynome
& Šif he may vs ouercome
He makeþ our sides blede.’

¶ ‘Sire’ queþ Heraud ‘þarf þe no drede.
ÞourŠ Godes help we scholle wel spede
1950 Þei he vs wile asaile.
Gode kniŠtes Še han & cite stro[n]g,
Šif Še him douteþ it is wrong
For al is grete taile.
Myn eldren seide, ich vnderstonde,
2000 Þe Dennisch men hadde riŠt in þis londe,
Wiþouten eni faile, {f.168va} View Facsimile
Whilom & nouŠt ful Šore it is
& siþþe þai han it lore, ywis,
And here folk in bataile.

2050 ¶ Now þai han loren here riŠt,
Hii weren ouercomen in fiŠt
ÞourŠ help of God almiŠte.
Þarfore ensemle þe barouns
Þat haþ þe toures & þe tounes
2100 Before þe an hiŠte.
At what hauen þai alende,
Ase tit aŠen hem we scholle wende
Wiþ hors and armes briŠte.
& Šif a comeþ in þis londe, ywis,
2150 We scholle sle him & alle his,
So wel we scholle fiŠte.’

Þanne seide þe king ‘þow hast wel sed,
Þow hast red me a gode red;
Yblessed mote þow be.
2200 A beter rede ne wot y non;
Ase þow hast seid so y schel don,
Also mote ich þe.
Þow ert me beste consailer;
In al þis lond þer nis þe per
2250 Þat ich mowe yse.
Al þe while icham coren king,
Don ich wile be þe teching,
Sire Heraud þe fre.’

Þe duk Medyok vp aras,
2300 Of al Cornewaile lord he was,
A sterne kniŠt & a grim.
‘Sire king’ a seide ‘herkne to me.
Þow ert nouŠt wis ase þe holdest þe,
Whan þow leuest on him;
2350 Þow werschepest him fer & ner,
And he nis boute a losenger
Ful of tresoun [and] gin.
Beter we beþ to þe consaile
Þanne þe treitour, wiþouten faile,
2400 Be God and seinte Martyn.

¶ His gode lord traye he gan
Þat þourŠ him he was maked man,
Of Warwik sire Gij.
Euel he haþ is while Šolde
2450 Whan he Reinbroun, is sone, solde {f.168vb} View Facsimile
To þe marchauns of Roussy;
For gold & seluer gret plente
To þe marchauns diliurede he,
Ase we gonne aspie.
2500 & Šif he hadde þe riŠte lawe
A scholde ben hanged & drawe
For þat trecherie.’

¶ Þo Heraud herde him speke so,
Him þouŠte his herte barst ato,
2550 Vp he sterte an hye.
‘Felawe duk’ a seide ‘þow lyxst,
Whan þow wiþ tresoun me betwyxst;
Þow dost me vileynie.
Þow hit schelt to soþe bringe
2600 Þat þow hast seid before þe kinge,
Or þow schelt abye.
Hasteliche now arme þe,
Anon it schel proued be
Þat þow dost on me lye.

2650 ¶ Ich wile þat y ben hanged & drawe
Boute y defende me wiþ þe lawe
Of þis famacioun,
Þat þow seist y scholde selle
Me lordes sone þat ich of telle,
2700 Þat men clepede Reinbroun.
Whan ich þe soþe parseued hadde,
Þe marchauns him hadde [a] wei ladde
Me ofþouŠte þat tresoun.
Wiþ mesagers y sente me sonde
2750 To seche him in mani londe;
Þow lyxst on me feloun.

¶ Before þe king I say þe riŠt,
Þarto me treuþe y þe pliŠt.
To seche him y schel fonde
2800 In Fraunce, in Lombardie,
In Spayne, in Spir, in Roussie,
In mani an honkouþ londe.
Betwene þis and þe lond of Ynde
Šif a be, y schel him fynde,
2850 And bringe him to honde.
& whan ichaue so ydo
Þin heued y schel smite þe fro,
For no man nel ich wonde.’

¶ ‘Pes, feloun’ queþ [þ]erl of Cornewayle, {f.169ra} View Facsimile
2900 ‘Al þe lesing schel þe nouŠt vaile.
Traytour þow worst holde.’
Þat herde anoþer kniŠt,
Egar a het, forsoþ apliŠt,
Heraud is man ytolde.
2950 His steward, forsoþ, he was.
He sterte vp in þat plas
And to þe duk a wolde.
‘Felawe duk’ a seide ‘þow lixst,
Whan þow me lorde betwixst
3000 Þat he Reinbroun solde.

¶ Fif hondred siþe haue þow maugre
Of Ihesu þat sit in trinite,
Ihesu ful of miŠt,
Boute þow swiþe arme þe
3050 & do þe bataile aŠenes me
And proue(d) it ariŠt.’
Þar hii hadde togedres smite
Nadde þe king hit vnderŠite
& departede hem an hiŠt.
3100 He bad hem lete be þat fare,
& besouŠte hem to make hem Šare
AŠenes þe Dennisch king to fiŠt.

Heraud wiþ is ferde fre
Wente to Walingford þat cite
3150 Ful of sorwe and care.
‘Egar’ a seide ‘þow schelt beleue
& kepe þis land to me beheue
And forþ ich wile fare
Til ich Reynbroun finde may.
3200 Y ne schel reste niŠt ne day
Til ich wite whar he ware.
Ac war þe fro þerl of Cornewayle;
He wile arere on þe batayle,
He nele þe noþing spare.’

3250 ¶ ‘Sire’ queþ Egar ‘we scholle vs were,
Þat he ne schel vs noþing dere,
Þei he vs wile agreue.’
Heraud wente out of þat cite,
For him was maked gret pite,
3300 Whan he tok his leue.
Hasteliche to schip a wente,
Gode wind and weder God him sente,
In Denemark þai gonne riue. {f.169rb} View Facsimile
In Fraunce, in Lombardie,
3350 In Spayne, in Spyr, in Roussie
Reynbroun a souŠte bliue.

¶ ÞourŠ mani londes þai him souŠte.
Whan hii miŠte finde nouŠte
To schip þai gonne fare.
3400 To Costantin-noble hii wolde wende,
Swiche a tempest God hem gan sende
Þat hii come nouŠt Þare.
Þai were driue wiþoute þe toun,
In Aufrik þai riuede soune.
3450 Þanne wer þai ful of care.
Þe cite on þe riuage hii sye,
Meche & wide, & walles hye,
Of blisse þai wer al bare.

¶ ‘O God’ seide þe meister þo,
3500 ‘Gret mishap is come vs to;
Our lif y telle ylore.
In Aufrik we ben, wiþouten lesing,
Vpon Arguus lond þe king;
Worsse man nas neuer bore.
3550 Al þat leueþ in Godes lawe
A wile he hem hongen & todrawe;
His oþ he haþ yswore.
Al for soþe we beþ dede
Boute God vs helpe at our nede
3600 Þat was of Marie bore.’

¶ Heraud seide ‘whas is þis cite?
Distrued it is so þenkeþ me.
Her haþ be strong bataile.’
Þe maroner seide ‘y þe telle.
3650 For soþe, sire, lye I nelle,
Wiþouten eni faile,
Hit is þemerailes Parsan;
In þis world nis þer worsse man
Cristene men to asaile.’
3700 Þe SaraŠins come wiþ þis
& nemeþ Heraud & alle his
And distrueþ is vitaile.

¶ Þai nomen Heraud & al is man,
And brouŠte hem before Parsan
3750 Þat was of gret power.
He let hem caste in prisoun
Stinkande & þerk, wel fer adoun, {f.169va} View Facsimile
For þai Cristen were.
Lite þai ete & dronke, ywis,
3800 Vnneþe her lif sostened is;
To God he made his prayere.
For Reynbroun him was ful wo,
For he neste whider he was go,
He made reuly chere.

3850 ¶ A seide ‘allas, allas!
In werre douŠti man y was,
And now icham forlore.’
On of þe gaylers herde þis,
To þemeraile a wente, ywis,
3900 And gan him telle fore
‘Sire’ a seide ‘wite nouŠt Še
Of a prisoun Še han in Šour pouste,
A noble man ykore?
A is wel douŠti in bataile
3950 .... .... .... ....
Ase icham to Šou swore.’

¶ Queþ þemeraile ‘bringe him forþ now.
Šif he be swich ase seistow,
Meche helpe me a miŠte.’
4000 Þe gayler wente aŠen anon
& to þe prisoun he gan gon,
& Heraud vp atwiŠte.
In a sklauin he gan him folde.
Swiþe meche a was beholde
4050 Of mani a douŠti kniŠte.
His berde was to is brest ywax,
To his gerder heng is fax;
Grisliche he was of siŠte.

¶ Before þemeraile he(m) gan him lede,
4100 & areisoned him in ech a side,
‘Man, what is þe name?
Whar wer þow bore tel me now
Þat so meche of werre canstow?
Of þe ichaue game.
4150 Ich, ameraile Parsan,
Icham a swiþe douŠti man,
Wide springeþ me fame.
MiŠte [y] of þe siker be
Þat þow woldest serue me,
4200 Ne schostow haue no schame.’

¶ He answerede ‘leue lord,
To þe ich wile bere rekord, {f.169vb} View Facsimile
& telle y wile þe:
Heraud, for soþ, me nam is -
4250 In grete dede ichaue be er þis -
So men clepeþ me.
Šif me stringþe wer aŠen icome
Þat ichaue lore in þe prisone
Ich wer of gret pouste.
4300 Find me stede gode & liŠt,
Spere, & scheld, & armes briŠt;
Þe man wile ich be.’

¶ Queþ þemeraile ‘wolcome, ywis.
Þow schelt haue þat þe nede is,
4350 BriŠt armur & stede.
Ingliis þow ert, sikerly;
Knew þow ouŠt þe gode Gij
Þat douŠti wes of dede?’
Heraud seide ‘y knew him wel,
4400 His man icham & euer be schel,
He was tauŠt me to fede.
His sone was stolen him fro,
To seche him icham ygo,
Šif God me wolde spede.’

4450 Þemeraile cleped is chaumborlain,
& bad him wiþ al is mayn
Heraud to him take.
In pourpre pal þei gan him schrede
& founde him al þat was nede
4500 And baþes let him make.
On a day sire ameraile
Tok Heraud in consaile
Wiþoute þe castel gate
‘Now Arguus king werreþ on me,
4550 Me nis leued boute þis cite
For grete werre & hate.

¶ Þe king haþ a kniŠt wiþ him
Sterne in bataile & swiþe grim,
Of swich þow neuer herd.
4600 In þis world nis man, sikerly,
Boute hit wer þe lord sire Gij,
Þat of him nolde ben afered.’
MiŠtest of him awreke me,
A noble prins þan schostow be
4650 & sle him wiþ dent of swerd.’
Heraud seide ‘so y schel do {f.170ra} View Facsimile
Šif God wile helpe me þerto,
Be min hore berd.’

¶ Wiþ þat com a mesagere bold,
4700 To þemeraile he haþ ytold
Swiþe hard tiding:
King Arguus stiward wiþouten let
On of is castels hadde beset,
Wiþouten eni lesing.
4750 Whan þemeraile herde þis,
He bad is stiward, forsoþ ywis,
His folk before him bringe.
So a dede riŠt anon
& bad hem bosken euerichon
4800 Al boun to batailinge.

¶ Heraud lep on a rabyte
Þat was meche, & noþing lite,
Rod out of þe toun.
Þat ost him siwede fair & wel
4850 Til hii come to þe castel
Wiþ spere and gounfanoun
Wiþ helm on heued & brinie briŠt.
Iyren-wrye mani a kniŠt
To bataile wer þai boun.
4900 Ayþer ost gan oþer asaile,
Ech man fondede, wiþouten faile,
To felle is foman adoun.

¶ Heraud a SaraŠin smot
Þat he fel doun fot-hot
4950 Dede of is stede.
Þe þredde, þe ferþe þat he mai hitte,
No man miŠte his strok wiþsitte;
For wreþþe a wolde awede.
Wiþ is swerd of meche pris
5000 Mani SaraŠin a slouŠ, ywis,
And made here sides blede.
Þe SaraŠins seide hit was a fend
Þe deuel hadde þeder isent
[Þ]emeraile to spede.

5050 ¶ Þe king hadde a SaraŠin,

His stiward þat seruede Apolyn;
Heraud he gan þrete.
Heraud he mete & is men echon,
Hard þai hewe togedre anon
5100 And delde dentes grete. {f.170rb} View Facsimile
Þe stiward was sconfited þere,
Abated was þe meister banere,
To fle þai nolde lete.
Heraud siwede him on a rabyte,
5150 Hard hii gonne togedre smite
Sterne strokes and grete.

¶ Here scheftes schiurede, scheldes flitte,
Brenyes barsteþ, hauberk ritte.
Þar was strong bataile.
5200 Heraud ouercom him in þat fiŠt,
And ladde him to his folk ariŠt,
Wiþouten eni faile.
Prisouns þai toke gret plente,
Forþ hii wente to þat cite
5250 To þemeraile
& presente him þe stiward
Þat in werre was so hard,
Swiþe heŠ of paraile.

¶ Þanne seide þemeraile
5300 ‘Heraud, do be me consaile,
Me stiward þow schelt be.
Erles, barouns, riche & poure,
Al me land folk, lasse & more,
Scholle do after þe.’
5350 Þanne gret werre he began,
Boþe into is hond he wan
Castel and cite
Þat þemeraile hadde lore;
King Arguus made þarfore
5400 Deul and gret pite.

¶ Þo þe king wiste þis,
Þat his stiward nomen is
And al his men aslawe,
Wroþ he was and sori.
5450 His barouns a clepede an hie
And tolde to hem þat sawe.
Þanne answerde an old kniŠt
‘Sire, y nel þe lye nowiŠt.
A kniŠt of Cristene lawe
5500 Þemeraile is souder is he.
Þe wer beter þan þis cite
Þat he wer of dawe.

¶ Hore a is and kniŠt ful eld,
Wel gode hit were to flen is scheld. {f.170va} View Facsimile
5550 Sire, þe miŠt me leue,
In al þe lond SaraŠin þer nis,
Wer he neuer so strong, ywis,
Þat he nolde tocleue.’
Þe king seide ‘a fend it is.
5600 To Mahoun I swore, ywis,
Wel sore y schel him greue.
Min ost schel ensembled be,
In is lond schel brenne & sle,
No cite schel ich beleue.’

5650 ¶ Þe king a parlement let crie.
To þemeraile a wolde an hie
Wiþ briŠt armvr & stede,
His castels struede & is cite.
Þat Heraud wan þanne les he,
5700 DouŠti man of dede.
Whan þemeraile wiste þis
He bed is kniŠtes, for soþ ywis,
To helpe him at is nede.
Heraud was prest to bataile,
5750 Þe king is ost he gan asaile;
God þat day him spede.

Faste þei smite to her fon,
Wiþ swerdes, speres wel gode won,
Togedres þai gonne fiŠte.
5800 Gret slauŠter was in eiþer side,
Þe blod ran in þe feld wel wide
Of mani a douŠti kniŠte.
Heraud mette wiþ þe king
& smot him wiþ is swerd keruing
5850 A strok of meche miŠte.
Þer he hadde slawe him þo,
Boute his ost com him to,
And hors þai gonne him diŠte.

¶ Wel stoutliche þe king gan fiŠte,
5900 Al þat a mette he felde doun riŠte.
Heraud he gin discrie.
Þemeraile was sconfited þere;
Abated was þe meister banere
And al here cheualrie.
5950 In eche side asailed a is
Wiþ speres & wiþ swerdes, iwis,
Þat he miŠte nouŠt flie.
Wiþ is swerd a wereþ him wel {f.170vb} View Facsimile
In eche side, ase a gode kniŠt schel,
6000 Whiles a miŠte driŠe.

¶ Þo he seŠ Heraud a cleped him to,
To helpe him he gan go.
An erl Heraud gan mete,
Heraud wiþ is fauchoun him smot
6050 A dent þat þourŠ is helm bot;
Þar a lefte þe swete.
Heraud & þemeraile anon
Delde dentes wel god won,
For noþing þai nolde lete.
6100 Þe king þai sailede & al is men;
So mani Šede to deþe þen,
Þat grimly þai gonne grete.

¶ Þe king wel sori þanne was he
Whan he seŠ is men fle
6150 And al ybrouŠt to gronde.
Whar þat he seŠ Heraud ride
He fleŠ awei be þat oþer side
Wel sory in þat stonde.
His men ouercome were,
6200 Þarfore sori he was þere
& for his owene wonde.
King Arguus, for soþ, a geþ;
A was afered of is deþ
Šif þat a were yfonde.

6250 ¶ Whan Heraud parseued is
Be his armes a knew him, iwis,
And after him he gan ride.
NeŠ he hadde him ouercome,
Slawe oþer in þe feld ynome
6300 In þat ilche tide.
Þanne seŠ he come a Šingling -
Ouer al þe oþer a miŠte be king -
Out of þe wodes side.
Þe king him hadde dobbed kniŠt,
6350 Šeue him hors & armes briŠt
Wiþ wel meche pride.

¶ Whan he seŠ þe king fleande,
Heraud after him folwande,
He him gan discrie
6400 ‘Old man, no forþer þow ne gon,
Boute þe Šeue me bataile anon
Þow dost a gret folye. {f.171ra} View Facsimile
Þe lif þow lest er þe gon,
Þin heued þe king schel haue anon;
6450 For soþ þow schelt abye.
Þe rabite is min, sikerliche,
Y ne disirede neuer hors so meche
Þat y sauŠ wiþ eye.’

¶ Sire Heraud knew him anon
6500 Be his armes he hadde vpon,
Togedres þai gonne ride,
Þat boþe þei fellen of here stede,
& seþe gonne swerdes brede,
No lenger þai nolde abide.
6550 Hii cleueþ helm & scheldes bo,
Gret fiŠt þer was betwene hem to
In þat ilche tide.
Þai hewe þe scheldes of gode entaile,
Þe hauberk of so gode a maile
6600 Teborsten be boþe side.

¶ Betwene hem was strong batayle,
Eiþer fondede, wiþouten faile,
To bringe oþer to dede.
Ac Šif aiþer wiste of oþer ariŠt,
6650 Betwene hem to þar ner no fiŠt
For noneskines nede.
Sire Heraud drouŠ him a heŠ,
And seide ‘kniŠt corteis & sleŠ,
Alse God þe spede,
6700 What is þe name? Tel þow me
For Godes loue in trinite,
And of what þede.

¶ AŠild þe now to me.
Gret harm it wer to sle þe,
6750 So Šong a bacheler,
For neuer kniŠt y ne fond
So wel werchande wiþ dent of brond
Naiþer fer ne ner.’
Reinbroun seide ‘þerof be stille;
6800 Þat telle þe y ne wille,
Be Godes moder dere.
Er þan ich wile Šelde me
Erst þin heued schel of fle
Faste be þe swere.

6850 ¶ Boute þow now telle me
Wheþen þow ert & what þow be {f.171rb}View Facsimile
I schel þe sle anonriŠt;
For þow ert old & whit iblowe
Þe stringþe is gon alse y trowe,
6900 Þe power and þe miŠt.’
Heraud seide ‘me frend fre,
So fareþ folk in me contre
In bataile and in fiŠt.
Whan hii ginneþ for to helde
6950 Þanne þai wexeþ stout & belde
And stronge men, apliŠt.

¶ Er þow fro me departed be
Wel Šonge þow schelt holde me
And douŠti man of dede.’
7000 Togedres þai smite, wiþouten faile,
Ase sterne lyouns in bataile,
KniŠtes stif on stede.
Togedre þai smite ernest & faste,
Þe fur out of here helmes braste,
7050 And made here sides blede.
Ful dedli fon now þai are,
Šet þai scholle be frendes þare -
Crist þerto hem spede.

¶ Heraud seide ‘sire kniŠt,
7100 Herkne to me a lite wiŠt,
For þe courteisie.
Gode þow ert & hardi, ywis,
In al þis land þe beter nis
Þat ich conne aspie.
7150 Šif it were þe yteld
Which ichaue ben in feld
Of miŠt and of meistrie,
Ne wostow neuer aschamed be
Þe name for to telle me,
7200 Ne holde hit to vileynie.’

¶ ‘Sire olde man’ þanne seide he,
‘For a coward ich holde þe.
Min armes beþ al sonde,
Me strokes beþ sene on þin helm cler:
7250 Out of þe scheld ichaue a quarter
Yfeld to þe grounde.’
Heraud seide ‘me frend fre,
Þei min armes apeired be,
Me bodi naþ no wounde.
7300 What is þe name? Tel me fore {f.171va} View Facsimile
& y schel sai þe whar ich was bore,
Er ich fro þe founde.

¶ Swiche tiding þow miŠt of me here,
Or ich of þe in swiche manere,
7350 Þat frendes scholle we be.
I ne aske it for no vileinie,
Boute for meche courteisie;
For loue ich asked þe.’
Wiþ þat Reynbroun wiþdrouŠ him þere,
7400 Wiþ drery semlaunt & reuful chere
To Heraud seide he
‘KniŠt’ a seide ‘þow ert wise,
SleŠ and hardi, of gret prise,
Be God in trinite.

7450 ¶ Y nolde haue told it for non awe,
Erst ich wolde ben islawe
In þis ilche batayle.
In Ingelond ich was ybore,
So were min eldren me before,
7500 Wiþouten eni faile.
Gij a Warwik me fader was,
No beter kniŠt neuer nas,
Ase wid ase man mai saile.
A stiward hadde me fader Gioun
7550 Þat hiŠte Heraud, þe noble baroun,
Swiþe hiŠ of paraile.

¶ Lord he was of al Arderne,
Ich was take him to lerne
To conne of courteisie,
7600 And siþe marchaundes stele me
And brouŠte me to þis contre
Þat weren of Russie.
Þe king me haþ dobbed kniŠt,
& Šeue me hors & armes briŠt
7650 To lede is chiualrie.
Be me lai a dede me swere
In eueri bataile is baner to bere;
Þarof y nouŠt ne lie.’

Whan Heraud herde þis,
7700 Þat he Gij is sone is,
Away a cast is scheld.
‘Lord’ a seide ‘in trinite,
Fader and sone, yherd þow be.
Þis dai y bide in min eld, {f.171vb} View Facsimile
7750 Þat ich me lordes sone se may.’
For ioie a wep al þe day
And swonede in þe feld.
Reinbroun hadde of him pite,
And seide ‘sire kniŠt, tel what þe be,
7800 For God þat alle þing weld.’

¶ ‘Heraud’ a seide ‘me name is,
‘Ich norschede þe, Reinbroun, ywis;
In my nory þow were.’
Sone Reinbroun wiste þis,
7850 Þat [he] Heraud of Arderne is,
Merci a cride him þere.
Sire Heraud tok him vp þo
Leuelich in is armes to
Wiþ hertte & wel gode chere.
7900 On here stedes lopen he
& forþ hii ride to þe cite
Wiþ meche ioie yfere.

¶ To þemeraile tolden he
How þai acorded be
7950 ÞourŠ grace of God almiŠte.
King Arguus was ouercome,
& al is men yslawe and nome
In þat ilche fiŠte.
Heraud & Reinbroun toke leue þo
8000 Into Ingelond for to go,
& into schip hem diŠte.
So longe hii sailede in þe se
Þat in a lond þanne riuede he
Þat wonder was of siŠte.

8050 ¶ Hii ne seie castel ne cite,

Erst hii wente in al þe contre -
So distrued it is -
Til it toward þe neuen cam.
A castel þei seie fer hem fram,
8100 To þe gate þai riden, iwis.
Of þe porter Heraud gan craue,
‘Tel me now, so God þe saue,
Was þis castel is?
Forhele(d) [it] nouŠt we bedeþ þe.
8150 KniŠtes we beþ of fer contre,
Ase God Šeue vs blis.

¶ Þis in we beddeþ par cherite,
For Godes loue in trinite, {f.172ra} View Facsimile
Þat is lord [so] fre.
8200 Tomorwe anon so it is day
We scholle wenden in our way
Towardes our contre.’
Þe porter answerde anonriŠt
‘Of þis lord I ne can telle nowiŠt,
8250 Ne in what contre a be.
Ac a leuedi herin is
Ful of del and sorwe, ywis;
Wel sore wepeþ Šhe

¶ For hire lord þat Šhe haþ lore,
8300 Ioie ne worþ hire neuer þerfore
For non menstralcie.’
Þe porter in anon gan wende
And tolde tale ord and ende
To Amis is leuedy
8350 ‘Madame, her beþ come twei kniŠte,
Noble men hii be in fiŠte.
Þai wolde her soiurny
Al þis niŠt for soþ to say,
Tomorwe wenden in her way;
8400 Þarof y nouŠt ne lye.’

¶ Þe leuedi seide ‘let hym in,
Þai scholle be serued wel afyn,
Be þe grace of God almiŠte.’
Þe porter wente aŠen anon
8450 & to þe gate he gan gon
And let hem in ful riŠte.
Þe kniŠtes were kende kore,
Whan þai come to halle dore,
Adoun þai gonne liŠte.
8500 Men toke here swerdes, scheld & spere,
Here stedes, and here oþer gere,
Ful wel men gan hem diŠte.

¶ Þe leuedi faire grete hem anon,
To vnarme hem hireselue is gon
8550 Wiþ a wel gode chere.
Here mete was redi wiþouten let,
Anon hii were adoun yset
To þe sopere.
Heraud askede hire, ywis,
8600 ‘Dame, what þe lordes nam is
Fayn ich wolde hire.’
‘Of þe Montayne he het Amis, {f.172rb} View Facsimile
Wiþinne Almayne no swich þer nis,
Me leue frendes dere.

8650 ¶ A stiward was wiþ þemperour,
To al Almayne he was treitour,
Sire Berard of Paui.
Me lordes swike euer was he,
ÞourŠ him in al þis sorwe we be.
8700 For þe loue of sire Gij,
Þat me lord louede wel
& sokoured him in is castel,
We beþ in gret vileinie.
For þe dukes deþ Otoun,
8750 Þat was a treitour feloun,
He vs gan beliŠe

¶ And made vs fle out of þat londe
& in þis contre we beþ astonde
Þat wonder is of siŠt.
8800 Mechel Arderne cleped it is.
A fairy kniŠt herin is
Þat is of meche miŠt,
Wiþ him ones fauŠt me lord
& Šaf him dentes wiþ is sword
8850 Vpon is helm briŠt.
Wepne mai him dere non,
He is so hard to hewe vpon
Ase marbel, y þe pliŠt.

¶ On a dai me lord honted a best
8900 & drof it out of þe forest
Wiþinne is merkes stake.
Siþþe herde ich of him namore,
Þarfore me ofdredeþ sore
Þe kniŠt him haue take.’
8950 ‘Allas,’ queþ Heraud ‘is it Amis,
Þerl of Montaine of gret pris?’
Gret sorwe he gan make.
‘O’ a seide ‘sire Reinbroun,
Wel a louede þe fader Gioun.
9000 We mote him helpe for is sake.’

¶ Reinbroun seide ase he was hende
‘Tomorwe ich wile þerder wende
To seche sire Amis.’
‘Me swete frend’ queþ þe leuedi,
9050 ‘Be þow nouŠt to foul-hardi,
For gret perel it is.’ {f.172va} View Facsimile
Amorwe Reinbroun aros erly
And armede him ful hastely
For to winne pris.
9100 A gode stede he bestrod
& forþ a wente wiþoute abod
To þe forest, ywis.

¶ Heraud wiþ him go wolde
Ac he seide þat he ne scholde
9150 For nonskines nede,
& he dradde of him strangliche
& betauŠte him God in heuenriche
& in is wey a Šede.
Heraud blefte & he gan gon,
9200 Þe merkes stake a pased anon,
Þat was wel vnrede.
Al þe dai a tok þe pas
Til it noun apased was
Ridand vpon is stede.

9250 ¶ An hille he seŠ before him þere,
Gates þeron maked were.
Forþ riŠt he rod in.
Þe gate aŠen anon was spered;
Þo was Reinbroun sore afered
9300 And faste blessede him.
NouŠt he ne seŠ boute þesternesse.
Half a mile a rod, ywisse,
Þe wai was þerk and dim.
He rod ase faste ase a miŠte,
9350 Þanne he seŠ more liŠte
Be a wateris brim.

¶ To þe water he com sone þas,
A riuer be a launde þer was,
Þar he gan to liŠte.
9400 Faire hit was ygrowe wiþ gras,
A fairer place neuer nas
Þat he seŠ wiþ siŠte.
On þat place was a paleis on,
Swich ne seŠ he neuer non,
9450 Ne of so meche miŠte.
Þe walles were of cristal,
Þe heling was of fin ruwal
Þat schon swiþe briŠte.

¶ Þe reftes al cipres be
9500 Þat swote smal casten he {f.172vb}View Facsimile
Ouer al aboute.
Þe resins wer of fin coral,
Togedre iuned wiþ metal
Wiþinne and ek wiþoute.
9550 On þe front stod a charbokel ston,
Ouer al þe contre it schon
Wiþouten eni doute.
Postes and laces þat þer were
Of iaspe gentil þat was dere,
9600 Al of one soute.

¶ Þe paleis was beloken al
Aboute wiþ a marbel wal
Of noble entaile.
Vpon eueriche kernal
9650 Was ful of speres & of springal,
And stoutliche enbataile.
Wiþoute þe gate stod a tre
Wiþ foules of mani kines gle
Singande wiþoute faile.
9700 Þe water was so sterne & grim
MiŠte no man come þerin
Boute he hadde schip to saile.

Reinbroun dorste nouŠt pasy,
Wiþ is spere a gan it prouy
9750 How dep hit was beside.
He þouŠte on is fader fot-hot,
Þe stede in þe side a smot
& in he gan to ride.
Ouer is helm þe water is gon,
9800 He nolde haue be þer for eiŠte non,
Swich aunter him gan betide.
Er he vp of þe water ferde,
A fond it was þretti mete Šerde,
So dep he gan doun glide.

9850 ¶ Þanne he þouŠte on Ihesu Crist,
His hors was wel swiþe trist,
& quikliche swam to londe;
His fet fastnede on þe grounde.
Reinbroun was glad in þat stounde,
9900 And þankede Gode sonde.
Into þe pales he him dede,
He [be]helde þe est[r]es of þat stede;
For no man a nolde wonde.
Ac wimman ne man fand he non þere {f.173ra} View Facsimile
9950 Þat wiþ him speke or confort bere
Naiþer sitte ne stonde.

¶ And þarof war a is
Into a chaumber a goþ, ywis,
A kniŠt a seŠ alone.
1000 A grette him wiþ wordes fre
& seide ‘sire, God wiþ þe be,
Þat sit an heŠ in trone.’
‘Sire’ a sede ‘tel þow me
Šif þis pales þin owen be,
1005 Ich bidde þe a bone.
& Šif þow ert her in prisoun diŠt,
Tel hit me so wel þow miŠt,
To me now make þe mone.’

¶ Amis answerde to Reinbroun
1010 ‘In Almayne ich was a baroun
And now icham forlore.
Ich was driue out wiþ a feloun
And now y lye her in prisoun,
Allas þat ich was bore!
1015 Of þis paleis I nam no lord.
Ich telle þe a soþe word,
Wiþoute oþ iswore,
Hit is a kniŠtes of fayri,
And al þis forest her by,
1020 A sterne man ykore.

¶ Þis paleys is of swiche miŠt,
Her schel no man elde, apliŠt,
Be he her neuer so longe.
Þei he wer her a þosand Šer
1025 In is heued schel hore non her
Ne non elde fonge.’
Reinbroun seide ‘ert þow Amis,
Þerl of Montayne of gret pris?
Þow singest a reuly songe.
1030 Now ichaue fonde þe,
Now schelt wende now wiþ me
Out of þe paines stronge.’

¶ Amis seide (seide) ‘spek nouŠt so.
Of þe me wondreþ, so mot y go,
1035 Þat þow ert hider ycome.
Siþe þis world ferst began
In þis paleis ne com noman
Boute Šif a wer inome,
Boute Šif þe lord him hider ladde {f.173rb} View Facsimile
1040 Oþer of him sum leue hadde;
Nis non so hardi gome.
How miŠtest þow lede me
Whan þow miŠt nouŠt saue þe?
Ich telle þe at þe frome.’

1045 ¶ Reinbroun seide ‘drede nouŠt þe
Þarfore schel hit nouŠt lete be.
Go we anonriŠt.
Šif eni man so hardi were
Þat vs wolde athelde here,
1050 His deþ wer ydiŠt;
Swich a strok ich him Šeue wolde
Þat is heued lese a scholde,
Be grace of God almiŠt.
Þei he wer te bataile boun
1055 Ase sterne alse eni lyoun,
Wiþ him ich wile fiŠt.’

¶ Amis seide ‘let now be,
Swiche stringþe mai nouŠt helpe þe
AŠenes sire Gayere;
1060 For noþing ne schel him dere
Wiþ no wepne þat man may bere,
Naiþer stel ne yre;
Ac Šif þow wilt ouercome him,
Þat ilche swerd to þe nym
1065 Þat hangeþ a þe pylere.’
Reinbroun braide it out anonriŠt,
Þe chaumber was al ful of liŠt
Þat schon swiþe clere.

To þerl Amis anon a wond
1070 & tok him vp be þe hond;
No leng hii nolde abide.
Out of þe paleys boþe hii Šede
And lopen on Reinbroun is stede
And forþ þai gonne ride.
1075 NouŠt fer þannes beþ hii gon,
Þai beheld aŠen anon
Vpon here riŠt side,
Comande hii seŠe ride a kniŠt
Vpon a stede gode and liŠt
1080 Prikande wiþ pride.

¶ Swift ase swalwe he com ride
‘KniŠtes’ a seide ‘Še scholle abide,
No forþer þat Še ne wende. {f.173va} View Facsimile
In me paleys þow hast ybe
1085 And me prisoun ledest wiþ þe;
Þow dost a dede vnhende.
Her Še sholle bleue bo
In me prisoun for euermo
Into þe worldes ende,
1090 Or þow schelt, Reinbroun, þin hed forgo.
Kep for me, icham þe fo;
Bataile y wile þe sende.’

¶ Þerl Amys þer aliŠte,
Arome he drouŠ him anonriŠte
1095 And Reinbroun Gayer gan smite.
Gret strokes hii smite betwene
Þat adoun hii fellen bene;
Aiþer sparede oþer lite.
Siþe þai drowe brondes on grounde
1100 & hewe togedre wiþ grimly wounde
Wiþ swerdes þat wolde bite.
Še herde neuer a stringe[r] fiŠt.
Reinbroun stirede him as gode kniŠt;
Hit was him nouŠt to wite.

1105 ¶ He þouŠte on is fader anonriŠt,
Ase fresch a was to fiŠt
Ase grehonde to hare.
Betwene hem twie was gret fiŠt;
Aiþer smot oþer in helmes briŠt
1110 And delde dentes sare.
Þai hewe helm and scheldes bo,
Gret fiŠt was betwene hem to;
Swich herde Še neuer are.
Reinbroun made him to blede,
1115 And felde him doun of is stede,
Þanne was he out of care.

¶ Reinbroun be þe nose him tok
And drouŠ to him & faste him schok,
Þat greuede him ful sore.
1120 His heued benome him he hadde
Ner it þat he merci gradde
& seide ‘sire R[e]inbroun, þin ore,
For þe fader loue Gii,
Þe beste kniŠt sikerly,
1125 Þat euer was ybore.
Wiþ þat þow haue merci on me
Al me prisouns diliured be {f.173vb} View Facsimile
And hennes for euermore.

¶ R[e]inbroun seide ‘so y schel.
1130 In þat forward y graunte wel
Þat þow aliue go,
So þe prisouns diliured be;
Þarto þe treuþe pliŠte me
Betwene vs-selue to.’
1135 R[e]inbroun glad & bliþe is,
He hadde diliured sire Amis,
Þre hondred kniŠtes & mo.
Into þe castel wenten hii,
Þar was Heraud & þe leuedy
1140 Ful of sorwe and wo.

¶ Þai wer welcomed wiþ fair gle.
Whan þe leuedi hire lord gan se
Šhe made meche blis,
& Heraud for soþe dede also,
1145 And herede God almiŠti þo,
And Amis he gan kisse.
Heraud tolde him al is treye,
How he hadde in prisoun leye,
For soþe wiþouten misse,
1150 Fo[r] me lordes loue Reynbroun,
What sorwe he hadde in prisoun,
Honger and þesternesse.

¶ ‘Þis is Reinbroun, Gii is sone,
Þat haþ set þe out of prisone,
1155 And [brouŠt] þe out of þe care.’
Al is lif a tolde him þo,
How Gij was out of londe ygo,
And how hit was yfare.
Among hem gret ioie þer is,
1160 In þe castel was meche blis
Among alle þare.
Euerich of hem oþer gan kisse
And made meche ioie & blisse,
For blisse þai wepe ful sare.

1165 ¶ Wiþ þat þer com a kniŠt riding,
To þerl Amis a brouŠte tiding
Fro þat emperur
Þat þe duk Berard ded is:
A palmer slouŠ him, ywis.
1170 Wiþ wel mechel onour,
Þemperur hadde sent is sonde {f.174ra} View Facsimile
A scholde come, and [haue] is londe,
Boþe toune and tour;
& þat þerl Terry and he
1175 Were skyred and maked fre
ÞourŠ þe conquerur.

¶ Sire Amis wiþ is meyne
Wente hom to is contre
To þat emperour.
1180 A Šaf him is londes fre,
Boþe castel and cite,
Wiþ wel meche onour.
Glad of him was þemperur fre,
Euer a was to him priue
1185 Boþe in halle and bour.
And also was þerl Terry,
Þat was þerles sone Aubry,
A man of gret fauour.

Heraud & Reinbroun tok leue þo
1190 Into Ingelonde te go.
Þanne was þe leuedi in care.
Mani iurne þai ride þo
ÞourŠ Spayne & þourŠ londes mo,
Into Bourgoyne þai come ware
1195 Þe contre was strued doun riŠt.
Heraud askede at a kniŠt
How hit was yfare.
He seide ‘þe duk of Marce ytold,
Þat is a stout kniŠt and bold,
1200 Vs haþ ybrouŠt in care.

¶ Vpon our erl werreþ he,
He naþ leued boute þis cite
Þat he naþ ynome.
Ac þis castel is gode engyn,
1205 Noblech a wereþ him þerin
Also a douŠti gome.
Wiþ him he haþ a noble kniŠt,
His souder, siker apliŠt,
Þat to him is ycome.
1210 Šong a is so þenkeþ me,
NouŠt twenti winter old nis he,
Ich telle þe at þe frome.

¶ In þis launde her before
An hondred haþ her lif ylore,
1215 Whan he seŠ hem ride. {f.174rb} View Facsimile
Her forþ ne schel pase no kniŠt,
Šif he haþ brenye or stede liŠt,
Þat he ne schel abide
And forlese þer þat on,
1220 Oþer is heued riŠt anon
Be þe wode side.
Šif Še be þat launde gon
Ich telle Šow be sein Ion
Swich aunture Šow schel betide.’

1225 ¶ ‘O, God be þanked’ queþ Reinbroun,
‘Ichaue founde me compaynoun,
Me felle wiþ to fiŠte.
Šif he wile haue oure þing
Y schel him teche, wiþouten lesing,
1230 Þat he doþ vnriŠte.’
NouŠt fer þanne ne beþ þai gon,
Þai behelde aŠen anon,
Hii siŠe his armes briŠte
Vpon a stede whit so flour;
1235 His armes wer of rede kolour,
A semede of meche miŠte.

¶ ‘Sire Heraud’ seide Reinbroun,
‘Now y se þat bolde baroun
Þat is so stout a fere.
1240 Wiþ vs to fiŠte he makeþ him Šare;
Wiþ him to iusten ich wile fare
Emforþ me powere.
Ich him asaile, Šif þow wilt so.’
Heraud seide ‘so þow schelt do,
1245 Me leue sone dere.’
Swiþe þeder rod Reinbroun,
& he in þe launde com adoun
Vpon is deistrere.

¶ Aiþer was prout & mody,
1250 No word þai speke, sikerly,
Togedres þai gonne driue.
Aiþer hitte oþer in þe scheld
Þat boþe hii fellen in þe feld
Of here hors beliue.
1255 Siþe þai drowe brondes of stel
And hewe togedre hard & wel
And delde dentes riue
& laiden on wiþ swerdes clere;
Helm and scheld þat stronge were {f.174va} View Facsimile
1260 Þai gonne hem al toschliue.

¶ Heraud beheld longe þat fiŠt,
For Reinbroun a bad te God almiŠt
Þat he non harm ne fonge.
To himselue a seide þare
1265 Swich fiŠt ne seŠ he neuer are
Of dentes þat were stronge.
‘Sire kniŠt’ seide Reinbroun,
Vnderstand to me resoun,
So God þe saule fonge,
1270 Ac neuer ne fond ich a kniŠt
Þat me strokes driŠe miŠt
Haluendel so longe.

¶ What is þe name? whar wer þe bore?
Ich þe praie tel me fore,
1275 For loue of oure driŠte,
& Šif þow wost Šelde þe,
Ich schel þe lede to me contre.
Me treuþe I schel þe pliŠte,
Y schel þe Šeue castel & cite,
1280 Bourwes, & tounes, & riche fe,
And mani a douŠti kniŠte;
For þow ert of gret power,
In al þis world þer nis þe per
Þat man finde miŠte.’

1285 ¶ ‘Sire kniŠt’ þanne answerde he,
‘Y nel nouŠt, be him þat made me,
Telle þe me name.
ÞourŠ þe sarmoun scheltow nouŠt wite
Whar y was boren ne gete
1290 An erneste ne a game;
Erst y schel þe sle, verament.
Sire, let be þe prechement,
Hit is þe meche schame.
Ac neuer kniŠt I ne fond
1295 So wel worchande wiþ dent of brond
Þat ich fauŠt wiþ ysame.

¶ Ac y ne sei nouŠt for þam;
Þin heued y schel smite þe fram,
Forsoþe, wiþoute more.
1300 Þat olde man þat ich yse -
Y ne wot Šif he þe fader be
Or þow ert wiþ him at lore -
Lite a louede [þe], siker þow be, {f.174vb} View Facsimile
Whan a sente þe to me,
1305 He wiþ þe berde hore.
Whan ichaue þin hed oftake,
Be þe berd y schel him schake
Þat him schel smerte sore.

¶ So y schel him þerbi ploke
1310 Þat al is teþ schel roke
Þat sitteþ in is heued.’
& þo Reinbroun herde þis,
Þat Heraud dispised is,
His swerd to him a weued.
1315 A strok a smot is helm vpon
Þat a quarter gan doun gon;
Hit was half tocleued.
Wiþ þat strok a stente adoun al,
& to þe erþe a is yfal,
1320 His lif neŠ he hadde leued.

¶ ‘O frend’ a seide ‘ich bidde þe lete,
For it is meche foly to þrete
Eni man aliue.’
& he a scorn bad him lete
1325 And a sterte vpon is fete
Hasteliche and bliue.
Haslak smot Reinbroun anon
Þat to þe bokel þe schel[d] chon,
NeŠ a gan doun driue.
1330 Strong and gode hii wer boþe,
Eiþer kedde þat hii wer wroþe
To bringe oþer of liue.

¶ Betwene hem strong fiŠt þer is,
Swich ne herde [Še] neuer, iwis,
1335 Siþe þat Še wer bore.
So miŠte nouŠt longe be
Þat [on] moste þat oþer sle
Of þe kniŠtes kende icore.
Heraud beheld þat bataile,
1340 How aiþer gan oþer asaile,
Wo was him þerfore.
A gret harm him þouŠte it were
Šif aiþer slouŠ oþer þere,
For hem a wep wel sore.

1345 ¶ Wiþ þat amonges hem com he
And seide ‘kniŠt, for Godes pite,
Herkne to me a stounde. {f.175ra} View Facsimile
Let now ben al Šour fiŠt
And aŠild þe to þis kniŠt
1350 Þat þou hast her yfounde.
For he is man of gret power,
In al þis world þer nis is per,
Ne of so meche mounde.
In is merci y rede þow [þe] do,
1355 Er þan be mad betwene Šow to
Eni mo harde wounde.’

He answerde wiþoute more,
‘Say me ferst, þow faimel hore,
Also God þe spede,
1360 Why me stringŠe is forlore.
Siþþe þe time þat ich was bore
Y nas in swiche a drede.
Šif þow ert of fendes come,
For whi þis drede me haue nome,
1365 Ich wolde þat þow me sede.
In Gode[s] name ich coniure þe
Þat þow þe soþe telle me,
And be al is ferede.’

¶ Heraud seide ‘þerof be stille,
1370 Þat telle þe [nis] me wille
For noman aliue.
Erst þow schelt telle me
Wheþen þow ert & what þow be,
Also mote y þriue.
1375 Þanne y schel telle þe riŠt
Boþe of me and of þis kniŠt
Þat Šif[þ] þe dentes riue.
Þin hauberk is al tosiŠe,
And þe face wiþ blod bewriŠe
1380 Of woundes mo þan fiue.’

¶ He answerde ‘þow seist wel.
Boute for drede, be sein MiŠel,
Y nolde ben aknowe,
Ac for ich wolde wite an haste
1385 Whi ich was so sore agaste
Now in a lite þrowe.
In Ingelonde ich was bore,
So were min eldren me before
Boþe heŠ and lowe.
1390 Heraud me fader het, ywis;
Of Wallingforde lord a is {f.175rb} View Facsimile
And al þe contre is owe.

¶ Out of londe þan wente he
To seche Gii is sone þe fre
1395 Þat marchauns stele away.
To þerl of Winchester y was sent,
Þar ich was loked, veraiment,
Boþe niŠtes and day.
Whan ich was woxe of meche pris,
1400 DouŠti and swiþe strong, ywis,
Me felawes gonne say
Þat y nas of dedes nouŠt,
For þat y me fader [ne] souŠt
In vnkouþe contray.

1405 ¶ To Walingforde y gan gon,
Me fader is armes þer y fond anon,
His hauberk and is stede,
His scheld and is helm briŠt,
And is swerd gode and liŠt
1410 Þat he was woned to lede.
Me selue y dobbed me kniŠt þare,
Man ne tolde ich it neuer are,
Also God me spede.
Out of þat londe ich wente þo
1415 To seche me fader [in] wer & wo
In mani an vnkouþ þede.

¶ Of werre ne herde y neuer speke,
Þat y ne com þer me fader to seke;
Þus to þis lord y cam.
1420 Þe duk of Marce haþ strued him,
Boute þis castel is gode engyn.
Þe lord þat y wiþ am
NeŠ he hadde is lond forlore -
Swiþe wo was him þarfore
1425 And mani a douŠti man.
Boute þretti hors he hadde þo,
Now he haþ þre hondred & mo
Þat ich in bataile wan.’

Heraud herde þis wordes alle,
1430 Byter teres he let doun falle,
And seide ‘what is þe name?’
‘Haslak’ a seide ‘þow schelt me calle.
Heraud het me fader in halle,
& Cristiane het me dame.
1435 Now þow wost whar ich was bore {f.175va} View Facsimile
And what ich hatte wiþoute more
An erneste and agame,
To forward þow schelt telle me
Whi ich was afered of þe
1440 Þat we made er ysame.’

¶ Heraud beheld þe Šonge kniŠt
Ac o word speke he ne miŠt
For meche ioie and blisse.
‘Heraud is me name, apliŠt,
1445 And þow Haslak y se wiþ siŠt,
Me sone, wiþoute misse.
Þis is þe lord, sire Reinbroun;
Ichaue had for him in prisoun
Honger and þesternesse.
1450 Þe miŠt him se, a stant þe by.
Šild him þe swerd in is merci
And pray him þat he þe kisse.’

¶ Þo Haslak wiste sikerly
Hit was is fader þat stod him by
1455 And is lord Reinbroun,
Swiþe loude he gan to crie
‘Fader, for loue of oure leuedye,
Šem me þe benesoun.’
Ofte he knewelede to þe grounde,
1460 And cride him merci in þat stounde
Wiþ gode deuocioun.
‘In þe merci y do me riŠt
And euermore to ben þe kniŠt
Boþe in feld and toun.’

1465 ¶ Þo Reinbroun wiste þis,
Þat he Heraud is sone is,
Vp he gan him take.
Leueliche a kiste him þo,
Sire Heraud, for soþ, dede also,
1470 Meche blisse þai gonne make.
Haslak ladde hem faire & wel
Hom til is lordes castel
And tolde, wiþoute sake,
Þat he hadde is fader brouŠt
1475 Þat he hadde wide ysouŠt
Wiþ meche wer and wrake,

¶ ‘And me lord, sire Reinbroun,
Ase sterne ase eni lyoun
At euery skenes nede, {f.175vb} View Facsimile
1480 Þat euer to bataile was boun.’
Glad was þanne þerl Myloun
And Šaf hem riche mede
Þe kniŠtes of seluer & of golde,
Ase meche as he take wolde,
1485 BriŠt armur and stede.
So þai wente sone anon
For to wreke hem of here fon,
Šif God hem wolde spede.

Fiue dawes before MiŠelmas
1490 Þai armede hem more & las
AŠen here fon to fiŠte.
Out of þe castel þai gonne pas,
Þe duk hii fonden in þe plas
Wiþ mani helmes briŠte.
1495 Þar miŠte men se scheftes schake,
Þar men miŠte se crounes crake
Of mani an hardy kniŠte.
Heraud, Haslak, and Reinbroun,
Al þat hii smite Šede adoun
1500 Of þai hii mete miŠte.

¶ Þe duk of Marce seŠ þat tide
His folk was slawe be ech aside,
& in þe feld al todreued.
He prikede is stede wiþ meche pride,
1505 AŠenes þerl he gan ride
And smot him on þe heued.
Almest a felde þerl adoun,
Heraud com wiþ is fauchoun,
His body ato he cleued.
1510 Þanne Haslak and Reinbroun
Þerl is folk þai felde adoun,
Noþing þai ne leued.

¶ Þis seŠ al þe barnage,
For to do þerl omage
1515 Merci þai gonne crie.
KniŠtes, squier, and page
Þai toke þer into ostage
Of þe duk is partye.
Þus þai stablede þe lond wiþ fiŠt
1520 & þerafter anonriŠt
Þai toke leue an hiŠe.
Inte Ingelonde þai gonne saile.