Sir Tristrem

General notes

I was a[t Erceldoune,] {f.281ra} View Facsimile
Wiþ Tomas spak y þare;
Þer herd y rede in roune
Who Tristrem gat & bare,
5000 Who was king wiþ croun
& who him forsterd Šare
& who was bold baroun,
As þair elders ware,
Bi Šere,
1000 Tomas telles in toun
Þis auentours as þai ware.

¶ Þis semly somers day,
In winter it is nouŠt sen
Þis greues wexen al gray
1500 Þat in her time were grene.
So dos þis world, y say,
Y wis & nouŠt at wene,
Þe gode ben al oway
Þat our elders haue bene
2000 To abide;
Of a kniŠt is þat y mene,
His name it sprong wel wide.

¶ Wald Morgan þole no wrong
Þei Morgan lord wes;
2500 He brak his castels strong,
His bold borwes he ches,
His men he slouŠ among
& reped him mani a res.
Þe wer lasted so long
3000 Til Morgan asked pes
Þurth pine.
For soþe, wiþouten les,
His liif he wende to tine.

Þus þe batayl it bigan - {f.281rb} View Facsimile
3500 Witeþ wele it was so -
Bitvene þe douk Morgan
& Rouland þat was þro,
Þat neuer þai no lan
Þe pouer to wirche wo.
4000 Þai spilden mani a man
Bitven hem seluen to
In prise.
Þat on was douk Morgan,
Þat oþer Roulandrise.

4500 ¶ Þe kniŠtes þat were wise,

A forward fast þai bond
Þat ich a man schul ioien his
& seuen Šer to stond;
Þe douke & Roulandriis
5000 Þerto þai bed her hond
To heiŠe & holden priis
& foren til Jnglond
To lende;
Markes king þai fond
5500 Wiþ kniŠtes mani & hende.

¶ To Marke þe king þai went
Wiþ kniŠtes proude in pres
& teld him to þende
His auentours as it wes.
6000 He preyd hem as his frende
To duelle wiþ him in pes.
Þe kniŠtes, þai were hende
& dede wiþouten les
In lede;
6500 A turnament þai ches
Wiþ kniŠtes stiþe on stede.

¶ Glad a man was he,
Þe turnament dede crie
Þat maidens miŠt him se
7000 & ouer þe walles to lye.
Þai asked who was fre
To win þe maistrie,
Þai seyd þat best was he,
Þe child of Ermonie,
7500 In tour.
Forþi chosen was he
To maiden Blauncheflour.

¶ Þe maiden of heiŠe kinne {f.281va} View Facsimile
Sche cald hir maisters þre
8000 .... .... .... ....
.... .... .... ....
Bot Šiue it be þurth ginne,
A selly man is he;
Þurth min hert wiþinne
8500 Ywounded haþ he me
So sone;
Of bale bot he me blinne
Mine liif days ben al done.

¶ He was gode & hende,
9000 Stalworþ, wise & wiŠt,
Into þis londes ende
Y not non better kniŠt,
Trewer non to frende,
& Roulandriis he hiŠt.
9500 To batayl gan he wende,
Was wounded in þat fiŠt
Ful felle.’
Blauncheflour þe briŠt,
Þe tale þan herd sche telle,

1000 ¶ Sche seyd ‘wayleway!’

When hye herd it was so;
To hir maistresse sche gan say
Þat hye was boun to go
To þe kniŠt þer he lay;
1050 Sche swouned & hir was wo.
So comfort he þat may,
A knaue child gat þai tvo,
So dere;
& seþþen men cleped him so:
1100 Tristrem þe trewe fere.

¶ Þe trewes þat þai hadde tan
& stabled in her þouŠt
Þan brak þe douk Morgan,
He no wald held it nouŠt.
1150 Rohand trewe so stan
A letter he þer wrouŠt
& sent to Rouland onan,
As man of socour souŠt
In kare
1200 To help what he mouŠt,
Or lesen al þat þer ware.

¶ Roulandriis in tene
Tok leue at Markes king
.... .... .... .... {f.281vb} View Facsimile
1250 .... .... .... ....
.... .... .... ....
.... .... .... ....
.... .... .... ....
.... {Twelve lines lost where miniature cut out}
1300 .... .... .... ....
.... .... .... ....
.... .... .... ....

¶.... .... .... ....
.... .... .... ....
1350 .... .... .... ....
Or þou wilt wende wiþ me.’
‘Mi duelling is hir ille,
Bihold & tow may se.
Mi rede is taken þertille
1400 Þat fare y wille wiþ þe
& finde
Þi fair folk & þi fre
O lond þer is þi kinde.’

¶ Þai busked & maked hem boun,
1450 Nas þer no leng abade;
Þai lefted gomfainoun,
& out of hauen þai rade
Til þai com til a toun,
A castel Rohant had made.
1500 Her sailes þai leten doun,
& kniŠt ouer bord þai strade
Al cladde.
Þe kniŠtes þat wer fade,
Þai dede as Rohand bade.

1550 ¶ Rohand riŠt he radde

‘Þis maiden schal ben oure,
Roulandriis to wedde,
Atweld in castel tour,
To bring hir to his bedde
1600 Þat briŠtest is in bour.
Nas neuer non fairer fedde
Þan maiden Blauncheflour
Al bliþe.’
After þat michel anour
1650 Parting com þer swiþe.

¶ In hird nas nouŠt to hele
Þat Morgan telles in toun,
Mekeliche he gan mele {f.282ra} View Facsimile
Among his men to roun;
1700 He bad his kniŠtes lele
Com to his somoun
Wiþ hors & wepenes fele
& rered gomfaynoun,
Þat bold.
1750 He rode so king wiþ croun
(¶) To win al þat he wold.

Of folk þe feld was brade
Þer Morgan men gan bide;
Þo Rouland to hem rade,
1800 OŠain him gun þai ride;
Swiche meting nas neuer made
Wiþ sorwe on ich a side.
Þerof was Rouland glade,
Ful fast he feld her pride.
1850 Wiþ paine
Morgan scaped þat tide
Þat he nas nouŠt slain.

¶ Morganes folk cam newe
Of Roulandriis þe gode,
1900 On helmes gun þai hewe,
Þurth brinies brast þe blod;
Sone to deþ þer drewe
Mani a frely fode.
Of Rouland was to rewe,
1950 To grounde when he Šode,
Þat bold.
His sone him after stode
& dere his deþ he sold.

¶ Rewþe mow Še here
2000 Of Roulandriis þe kniŠt:
Þre hundred he slouŠ þere
Wiþ his swerd briŠt,
Of al þo þat þer were
MiŠt non him felle in fiŠt,
2050 Bot on wiþ tresoun þere
Þurth þe bodi him piŠt.
Wiþ gile
To deþ he him diŠt -
Allas þat ich while!

2100 ¶ His hors o feld him bare

Alle ded hom in his way;
Gret wonder hadde he þouŠt þare {f.282rb} View Facsimile
Þat folk of ferly play.
Þe tiding com wiþ care
2150 To Blauncheflour þat may.
For hir me reweþ sare,
On child-bed þer sche lay;
Was born
Of hir Tristrem þat day,
2200 Ac hye no bade nouŠt þat morn.

¶ A ring of riche hewe
Þan hadde þat leuedi fre,
Sche toke it Rohand trewe,
Hir sone sche bad it be
2250 ‘Mi broþer wele it knewe,
Mi fader Šaf it me;
King Markes may rewe
Þe ring þan he it se
And moun.
2300 As Rouland loued þe,
Þou kepe it to his sone.’

¶ Þe folk stode vnfain
Bifor þat leuedi fre
‘Rouland, mi lord, is slain,
2350 He spekeþ no more wiþ me.’
Þat leuedi, nouŠt to lain,
For soþe ded is sche.
Who may be ogain?
As God wil it schal be.
2400 Vnbliþe,
Sorwe it was to se,
Þat leuedi swelted swiþe.

¶ Geten & born was so
Þe child, was fair & white.
2450 Nas neuer Rohand so wo,
He nist it whom to wite.
To child bed ded he go
His owhen wiif also tite
& seyd he hadde children to,
2500 On hem was his delite,
Bi crist!
In court men cleped him so:
Þo tram bifor þe trist.

¶ Douk Morgan was bliþe
2550 Þo Roulandriis was doun;
He sent his sond swiþe {f.282va} View Facsimile
& bad al schuld be boun
& to his lores liþe,
Redi to his somoun.
2600 Durst non oŠain him kiþe
Bot Šalt him tour & toun
So sone;
No was no king wiþ croun,
So richeliche hadde ydone.

2650 ¶ Who Šaf broche & beiŠe?

Who bot douke Morgan?
Cruwel was & heiŠe,
OŠaines him stode no man.
To conseil he calleþ neiŠe
2700 Rohand trewe so stan
& euer he dede as þe sleiŠe
& held his hert in an,
Þat wise.
It brast þurth blod & ban
2750 Šif hope no ware to rise.

Now haþ Rohand in ore
Tristrem & is ful bliþe.
Þe child he set to lore
& lernd him also swiþe;
2800 In bok while he was þore
He stodieþ euer þat stiþe.
Þo þat bi him wore
Of him weren ful bliþe.
Þat bold,
2850 His craftes gan he kiþe
OŠaines hem when he wold.

¶ Fiftene Šere he gan him fede,
Sir Rohand þe trewe;
He tauŠt him ich a lede
2900 Of ich maner of glewe
& euerich playing þede,
Old lawes & newe;
On hunting oft he Šede,
To swiche a lawe he drewe
2950 Al þus,
More he couþe of veneri
Þan couþe Manerious.

¶ Þer com a schip of Norway
To sir Rohandes hold
3000 Wiþ haukes white & gray
& panes fair yfold. {f.282vb} View Facsimile
Trist(t)rem herd it say,
On his playing he wold
Tventi schilling to lay.
3050 Sir Rohand him told
& tauŠt;
For hauke siluer he Šold,
Þe fairest men him rauŠt.

¶ A cheker he fond bi a cheire,
3100 He asked who wold play.
Þe mariner spac bonair
‘Child, what wiltow lay?’
‘OŠain an hauke of noble air
Tventi schillinges to say.
3150 Wheþer so mates oþer fair
Bere hem boþe oway.’
Wiþ wille
Þe mariner swore his faye
‘For soþe ich held þertille.’

3200 ¶ Now boþe her wedde lys,

& play þai biginne;
Ysett he haþ þe long asise
& endred beþ þerinne.
Þe play biginneþ to arise,
3250 Tristem deleþ atvinne;
He dede als-so þe wise:
He Šaf has he gan winne
In raf.
Of playe ar he wald blinne
3300 Sex haukes he Šat & Šaf.

¶ Rohand toke leue to ga,
His sones he cleped oway;
Þe fairest hauke he gan ta
Þat Tristrem wan þat day;
3350 Wiþ him he left ma
Pans for to play.
Þe mariner swore also
Þat pans wold he lay
An stounde.
3400 Tristrem wan þat day
Of him an hundred pounde.

¶ Tristrem wan þat þer was layd.
A tresoun þer was made:
No lenger þan þe maister seyd,
3450 Of gate nas þer no bade. {f.283ra} View Facsimile
As þai best sat & pleyd
Out of hauen þai rade
Opon þe se so gray,
Fram þe brimes brade
3500 Gun flete.
Of lod þai were wel glade
& Tristrem sore wepe.

¶ His maister þan þai fand
A bot & an are.
3550 Hye seyden ‘Šond is þe land,
& here schaltow to bare.
Chese on aiþer hand
Wheþer þe leuer ware
Sink or stille stand;
3600 Þe child schal wiþ ous fare
On flod.’
Tristrem wepe ful sare,
Þai louŠ & þouŠt it gode.

¶ NiŠen woukes & mare
3650 Þe mariners flet on flod,
Til anker hem brast & are
& stormes hem bistode;
Her sorwen & her care
Þai witt þat frely fode;
3700 Þai nisten hou to fare,
Þe wawes were so wode
Wiþ winde.
O lond þai wold he Šede,
Šif þai wist ani to finde.

3750 ¶ A lond þai neiŠed neiŠe,

A forest as it ware,
Wiþ hilles þat were heiŠe
& holtes þat weren hare.
O lond þai sett þat sleiŠe
3800 Wiþ al his wining Šare,
Wiþ broche & riche beiŠe,
A lof of brede Šete mare,
Þat milde.
Weder þai hadde to fare,
3850 A lond þai left þat childe.

¶ Winde þai had as þai wolde,
A lond bilaft he;
His hert bigan to cold
Þo he no miŠt hem nouŠt se; {f.283rb} View Facsimile
3900 To Crist his bodi he Šald
Þat don was on þe tre
‘Lord, mi liif me bihold,
In world þou wisse me
At wille;
3950 Astow art lord so fre,
Þou lete me neuer spille.’

¶ Þo Tomas asked ay
Of Tristrem, trewe fere,
To wite þe riŠt way
4000 Þe styes for to lere.
Of a prince proude in play
Listneþ, lordinges dere.
Whoso better can say,
His owhen he may here
4050 As hende.
Of þing þat is him dere
Ich man preise at ende.

¶ In o robe Tristrem was boun
Þat he fram schip hadde brouŠt.
4100 Was of a blihand broun,
Þe richest þat was wrouŠt,
As Tomas telleþ in toun.
He no wist what he mouŠt,
Bot semly sett him doun
4150 & ete ay til him gode þouŠt;
Ful sone
Þe forest forþ he souŠt
When he so hadde done.

¶ He toke his lod vnliŠt,
4200 His penis wiþ him he bare;
Þe hilles were on hiŠt,
He clombe þo holtes hare;
Of o gate he hadde siŠt,
Þat he fond ful Šare;
4250 Þe paþ he toke ful riŠt,
To palmers mett he þare
On hand;
He asked hem whennes þai ware,
Þai seyd ‘of Yngland.’

4300 ¶ For drede þai wald him slo,

He temed him to þe king;
He bede hem pens mo,
Aiþer ten schilling {f.283va} View Facsimile
Šif þai wald wiþ him go
4350 & to þe court him bring.
‘Šis,‘ þai sworen þo
‘Bi þe lord ouer al þing
Ful sone.’
Ful wel biset his þing,
4400 Þat raþe haþ his bone.

¶ Þe forest was fair & wide,
Wiþ (wiþ) wilde bestes ysprad.
Þe court was ner biside,
Þe palmers þider him lad.
4450 Tristrem hunters seiŠe ride,
Les of houndes þai ledde;
Þai token in þat tide
Of fat hertes yfedde
In feld.
4500 In blehand was he cledde,
Þe hunters him biheld.

Bestes þai brac & bare,
In quarters þai hem wrouŠt,
Martirs as it ware
4550 Þat husbondmen had bouŠt.
Tristrem þo spac þare
& seyd wonder him þouŠt
‘Ne seiŠe y neuer are
So wilde best ywrouŠt
4600 At wille.
Oþer‘ he seyd ‘y can nouŠt
Or folily Še hem spille.’

¶ Vp stode a seriaunt bold
& spac Trist[r]em oŠain
4650 ‘We and our elders old,
Þus þan haue we sain.
Oþer þou hast ous told:
Šond liþ a best vnflain,
Atire it as þou wold
4700 & we wil se ful fain
In feld.’
In lede is nouŠt to lain,
Þe hunters him biheld.

¶ Tristrem schare þe brest,
4750 Þe tong sat next þe pride;
Þe heminges swiþe on est
He schar & layd biside;
Þe breche adoun he þrest, {f.283vb} View Facsimile
He ritt & gan to riŠt;
4800 Boldliche þer nest
Carf he of þat hide
Bidene;
Þe bestes he graiþed þat tide
As mani seþþen has ben.

4850 ¶ Þe spande was þe first brede,

Þe erber diŠt he Šare,
To þe stifles he Šede
& euen ato hem schare;
He riŠt al þe rede,
4900 Þe wombe oway he bare,
Þe noubles he Šaf to mede.
Þat seiŠen þat þer ware.
Also
Þe rigge he croised mare,
4950 Þe chine he smot atvo.

¶ Þe forster for his riŠtes
Þe left schulder Šaf he,
Wiþ hert, liuer & liŠtes
& blod tille his quirre;
5000 Houndes on hyde he diŠtes,
Alle he lete hem se;
Þe rauen he Šaue his Šiftes,
Sat on þe fourched tre,
On rowe;
5050 ‘Hunters, whare be Še?
Þe tokening schuld Še blowe.’

¶ He tiŠt þe mawe on tinde
& eke þe gargiloun,
Þai blewen þe riŠt kinde
5100 & radde þe riŠt roun.
Þai wist þe king to finde
& senten forþ to toun
& teld him vnder linde
Þe best hou it was boun
5150 & brouŠt.
Marke þe king wiþ croun
Seyd þat feir him þouŠt.

¶ Þe tokening when þai blewe,
Þer wondred mani a man,
5200 Þe costom þai nouŠt knewe,
Forþi fro bord þai ran;
No wist þai nouŠt hou newe {f.284ra} View Facsimile
Þai hadde hunters þan.
It is a maner of glewe
5250 To teche hem þat no can
Swiche þing.
Alle bliþe weren þai þan
Þat Šede bifor þe king.

Þe king seyd ‘where were þou born?
5300 What hattou, belamye?’
Tristrem spac biforn
‘Sir, in Hermonie.
Mi fader me haþ forlorn,
Sir Rohand, sikerly
5350 Þe best blower of horn
& king of venery
For þouŠt.’
Þe lasse Šaf Mark forþi,
For Rohand he no knewe nouŠt.

5400 ¶ Þe king no seyd no more

Bot wesche & Šede to mete;
Bred þai pard & schare,
YnouŠ þai hadde at ete;
Wheþer hem leuer ware
5450 Win or ale to gete,
Aske & haue it Šare,
In coupes or hornes grete
Was brouŠt;
Þer while þai wold þai sete;
5500 & risen when hem gode þouŠt.

¶ An harpour made a lay
Þat Tristrem aresound he.
Þe harpour Šede oway
‘Who better can lat se.’
5550 ‘Bot y þe mendi may,
Wrong þan wite y þe.’
Þe harpour gan to say
‘Þe maistri Šiue y þe
Ful sket.’
5600 Bifor þe kinges kne
Tristrem is cald to set.

¶ Bliþe weren þai alle,
& merkes gun þai minne,
Token leue in þe halle.
5650 Who miŠt þe child winne?
Mark gan Tristrem calle, {f.284rb} View Facsimile
Was comen of riche kinne;
He Šaf him robe of palle
& pane of riche skinne
5700 Ful sket;
His chaumber he liþ inne
& harpeþ notes swete.

Now Tristrem lat we þare,
Wiþ Marke he is ful dere.
5750 Rohand reweþ sare
Þat he no miŠt of him here;
Ouer londes he gan fare
Wiþ sorwe & reweful chere,
Seuen kingriche & mare
5800 Tristrem to finde þere
& souŠt;
His robes riuen were,
Þerfore no leued he nouŠt.

¶ NouŠt no semed it so
5850 Rohand, þat noble kniŠt;
He no wist whider to go,
So was he brouŠt o miŠt;
To swinke men wold him to
For mete & robes riŠt.
5900 Wiþ oþer werkmen mo
He bileft al niŠt
In land;
Of þe palmers he hadde a siŠt
Þat Tristrem first fand.

5950 ¶ His asking is euer newe

In trauail & in pes.
Þe palmer seyd he him knewe
& wiste wele what he wes
‘His robe is of an hewe,
6000 Blihand wiþouten les;
His name is Tristrem trewe,
Bifor him scheres þe mes,
Þe king.
Y brouŠt him þer he ches,
6050 He Šaue me ten schilling.’

¶ ‘So michel wil y Šiue þe,‘
Quaþ Rohand ‘wil Še ta?
Þe court Še lat me se.’
Þe palmers seyd ‘Ša.’
6100 Bliþe þerof was he {f.284va} View Facsimile
& redily Šaf him sa,
Of wel gode mone
Ten schilinges & ma
Of gayn;
6150 Rohand was ful þra
Of Tristrem for to frain.

¶ In Tristrem is his delit,
& of him spekeþ he ay.
Þe porter gan him wite
6200 & seyd ‘cherl, go oway,
Oþer y schal þe smite.
What dostow here al day?’
A ring he rauŠt him tite -
Þe porter seyd nouŠt nay -
6250 In hand.
He was ful wise, y say,
Þat first Šaue Šift in land.

¶ Rohand þo tok he
& at þe gate in lete;
6300 Þe ring was fair to se,
Þe Šift was wel swete.
Þe huscher bad him fle
‘Cherl, oway wel sket
Or broken þine heued schal be,
6350 & þou feld vnder fet
To grounde.’
Rohand bad him lete
& help him at þat stounde.

¶ Þe pouer man of mold
6400 Tok forþ anoþer ring,
Þe huscher he Šaf þe gold,
It semed to a king;
Formest þo in fold
He lete him in þring;
6450 To Tristrem trewe in hold
He hete he wold him bring,
& brouŠt;
Tristrem knewe him no þing,
& ferly Rohand þouŠt.

6500 ¶ Þei men Tristrem had sworn,

He no trowed it neuer in lede
Þat Rohand robes were torn,
Þat he wered swiche a wede.
He frained him biforn {f.284vb} View Facsimile
6550 ‘Child, so God þe rede,
Hou were þou fram Rohand lorn?
Monestow neuer in lede
NouŠt lain?’
He kneled better spede
6600 & kist Rohand ful fain.

¶ ‘Fader, no wretþe þe nouŠt,
Ful welcom er Še.
Bi God þat man haþ bouŠt
No þing no knewe y þe;
6650 Wiþ sorwe þou hast me souŠt,
To wite it wo is me.’
To Mark þe word he brouŠt
‘Wil Še mi fader se
Wiþ siŠt?
6700 Graiþed y wil he be,
& seþþen schewe him as kniŠt.’

¶ Tristrem to Mark it seyd
His auentours as it were,
Hou he wiþ schipmen pleyd,
6750 Of lond hou þai him bere,
Hou stormes hem bistayd
Til anker hem brast & are.
‘Þai Šolden me þat y layd
Wiþ al mi wining Šare
6800 In hand,
Y clambe þe holtes hare
Til y þine hunters fand.’

¶ A baþ þai brouŠt Rohand inne,
A barbour was redi þare;
6850 Al rowe it was, his chinne,
His heued was white of hare.
A scarlet wiþ riche skinne
YbrouŠt him was ful Šare.
Rohand of noble kinne,
6900 Þat robe ful fair he bare,
Þat bold;
Who þat had seyn him þare
A prince him miŠt han told.

¶ Fair his tale bigan
6950 Rohand, þei he com lat;
Tristrem þat honour can
To halle led him þe gate.
Ich man seyd þan {f.285ra} View Facsimile
Nas non swiche as þai wate
7000 As was þe pouer man
Þat þai bete fram þe gat
Wiþ care;
Nas non þat wald him hate,
Bot welcom was he þare.

7050 ¶ Water þai asked swiþe,

Cloþ & bord was drain
Wit mete & drink liþe
& seriaunce þat were bayn
To serue Tristrem swiþe
7100 & sir Rohand ful fayn;
Whasche when þai wald rise
Þe king ros him oŠain
Þat tide;
In lede is nouŠt to layn,
7150 He sett him bi his side.

¶ Rohand, þat was þare,
To Mark his tale bigan
‘Wist Še what Tristrem ware,
Miche gode Še wold him an.
7200 Šour owhen soster him bare’ -
Þe king liþed him þan -
‘Y nam sibbe him na mare,
Ich auŠt to ben his man,
Sir king.
7250 Knowe it Šiue Še can,
Sche tauŠt me þis ring

¶ When Roulandriis þe bold,
Douke Morgan gan mete.’
Þe tale when Rohand told,
7300 For sorwe he gan grete.
Þe king biheld þat old,
Hou his wonges were wete;
To Marke þe ring he Šold,
He knewe it also sket,
7350 Gan loke.
He kist Tristrem ful skete
& for his nevou toke.

¶ Þo þai kisten hem alle,
Boþe leuedi & kniŠt
7400 & seriaunce in þe halle
& maidens þat were briŠt.
Tristrem gan Rohand calle {f.285rb} View Facsimile
& freined him wiþ siŠt
‘Sir, hou may þis falle?
7450 Hou may y proue it riŠt
NouŠt lain?
Tel me for Godes miŠt
Hou was mi fader slayn.’

¶ Rohand told anon
7500 His auentours al bidene,
Hou þe batayle bigan,
Þe werres hadden yben,
His moder hou hye was tan
& geten hem bitvene.
7550 ‘Slawe was Rouland þan
& ded Blaunche þe schene.
NauŠt les,
For dout of Morgan kene
Mi sone y seyd þou wes.’

7600 ¶ Tristrem, al in heiŠe,

Bifor þe king cam he.
‘Into Ermonie,
Sir, now longeþ me;
Þider fare wil y,
7650 Mi leue y take of þe
To fiŠt wiþ Morgan in hy,
To sle him oþer he me
Wiþ hand;
Erst schal no man me se
7700 OŠain in Jngland.’

Þo was Mark ful wo,
He siŠt sore at þat tide.
‘Tristrem, þi rede þou ta
In Jnglond for to abide.
7750 Morgan is wick to slo,
Of kniŠtes he haþ gret pride;
Tristrem, þei þou be þro,
Lat mo men wiþ þe ride
On rowe.
7800 Take Rohand bi þi side,
He wil þine frendes knawe.’

¶ To armes þe king lete crie
Þe folk of al his land
To help Tristrem forþi
7850 He made kniŠt wiþ his hand.
He dede him han on heye {f.285va} View Facsimile
Þe fairest þat he fand,
In place to riden him by,
To don him to vnderstand
7900 So swiþe.
Sorwe so Tristrem band
MiŠt no man make him bliþe.

¶ No wold he duellen a niŠt,
Þerof nas nouŠt to say.
7950 Ten hundred þat were wiŠt
Wenten wiþ him oway.
Rohand þe riche kniŠt
Redy was he ay;
To his castel ful riŠt
8000 He sailed þe seuenday
On rade.
His maister he gan pay,
His sones kniŠtes he made.

¶ His frendes glad were þai -
8050 No blame hem noman forþi -
Of his coming, to say,
Al into Ermonie,
Til it was on a day
Morgan was fast by,
8100 Tristrem bigan to say
‘Wiþ Morgan speke wil y
& spede.
So long idel we ly,
Miself mai do mi nede.’

8150 ¶ Tristrem dede as he hiŠt.

He busked & made him Šare
Hi fiftend som of kniŠt,
Wiþ him Šede na mare.
To court þai com ful riŠt
8200 As Morgan his brede schare;
Þai teld þo bi siŠt
Ten kinges sones þai ware
VnsouŠt.
Heuedes of wild bare
8250 Ichon to presant brouŠt.

¶ Rohand bigan to sayn,
To his kniŠtes þan seyd he
‘As woman is tviis forlain
Y may say bi me;
8300 Šif Tristrem be now sleyn,
Yuel Šemers er we. {f.285vb} View Facsimile
To armes, kniŠt & swayn,
& swiftly ride Še
& swiþe;
8350 Til y Tristrem se
No worþ y neuer bliþe.’

¶ Tristrem speke bigan
‘Sir king, God loke þe
As y þe loue & an
8400 & þou hast serued to me.’
Þe douke answerd þan
‘Y pray, mi lord so fre,
Wheþer þou blis or ban
Þine owhen mot it be,
8450 Þou bold.
Þi nedes tel þou me,
Þine erand, what þou wold.’

¶ ‘Amendes! Mi fader is slain,
Mine hirritage Hermonie.’
8500 Þe douke answerd ogain
‘Certes þi fader þan slouŠ y,
Seþþen þou so hast sayd,
Amendes þer ouŠt to ly.
Þerfore, prout swayn,
8550 So schal y þe, forþi
RiŠt þan
Artow comen titly
Fram Marke þi kinsman.

¶ Šongling, þou schalt abide.
8600 Foles þou wendest to fand.
Þi fader þi moder gan hide,
In horedom he hir band.
Hou comestow wiþ pride?
Out, traitour, of mi land.’
8650 Tristrem spac þat tide
‘Þou lext, ich vnderstand
& wot.’
Morgan wiþ his hand
Wiþ a lof Tristrem smot.

8700 ¶ On his brest adoun

Of his nose ran þe blod.
Tristrem swerd was boun,
& ner þe douke he stode.

8750 .... .... .... ....

Wiþ þat was comen to toun
Rohand wiþ help ful gode
& gayn. {f.286ra} View Facsimile
Al þat oŠain hem stode
8800 WiŠtly were þai slayn.

¶ To prisoun þai gun take
Erl, baroun & kniŠt,
For douke Morgan sake
Mani on dyd doun riŠt.
8850 Schaftes þai gun schake
& riuen scheldes briŠt,
Crounes þai gun crake
Mani ich wene, apliŠt.
Saunfayl,
8900 Bitvene þe none & þe niŠt
Last þe batayle.

¶ Þus haþ Tristrem þe swete
Yslawe þe douke Morgan.
No wold he neuer lete
8950 Til mo castels wer tan;
Tounes þai Šold him skete
& cites stiþe of stan.
Þe folk fel to his fet,
AŠaines him stode þer nan
9000 In land.
He slouŠ his fader ban,
Al bowed to his hand.

¶ Tvo Šere he sett þat land,
His lawes made he cri.
9050 Al com to his hand
Almain & Ermonie,
At his wil to stand
Boun & al redy.
Rohand he Šaf þe wand
9100 & bad him sitt him bi,
Þat fre.
‘Rohand, lord make y
To held þis lond of me.

¶ Þou & þine sones fiue
9150 Schul held þis lond of me;
Þer while þou art o liue,
Þine owhen schal it be.
What halt it long to striue?
Mi leue y take at te,
9200 Til Jnglond wil y riue,
Mark, mi nem, to se
Þat stounde.’ {f.286rb} View Facsimile
Now boskes Tristre[m] þe fre
To Jnglond for to founde.

9250 ¶ Bliþe was his bosking

& fair was his schip fare.
Rohand he left king
Ouer al his wining þare.
Schipmen him gun bring
9300 To Jnglond ful Šare.
He herd a newe tiding
Þat he herd neuer are
On hand;
Mani man wepen sare
9350 For ransoun to Yrland.

¶ Marke schuld Šeld vnhold,
Þei he were king wiþ croun,
Þre hundred pounde of gold
Ich Šer out of toun,
9400 Of siluer fair yfold
Þre hundred pounde al boun,
Of mone of a mold,
Þre hundred pounde of latoun
Schuld he;
9450 Þe ferþ Šere – a ferly roun -
Þre hundred barnes fre.

¶ Þe truage was com to to
Moraunt, þe noble kniŠt;
Yhold he was so
9500 An eten in ich a fiŠt.
Þe barnes asked he þo
Als it war londes riŠt.
Tristrem gan stoutely go
To lond þat ich niŠt
9550 Of rade;
Of þe schippe þai hadde a siŠt
Þe day þai dede obade.

¶ Mark was glad & bliþe
Þo he miŠt Tristrem se;
9600 He kist him fele siþe,
Welcom to him was he.
Marke gan tidinges liþe,
Hou he wan londes fre.
Tristrem seyd þat siþe
9650 ‘Wat may þis gadering be?
Þai grete.’ {f.286va} View Facsimile
‘Tristrem, y telle it þe,
A þing is me vnswete.

¶ Þe king of Yrlond,
9700 Tristrem, ich am his man.
To long ichaue ben hir bond,
Wiþ wrong þe king it wan.
To long it haþ ystond,
On him þe wrong bigan;
9750 Þerto ich held min hond.’
Tristrem seyd þan
Al stille,
‘Moraunt þat michel can
Schal nouŠt han his wille.’

9800 ¶ Marke to conseyl Šede
& asked rede of þis.
He seyd ‘wiþ wrong dede
Þe raunsoun ytaken is.’
Tristrem seyd ‘y rede
9850 Þat he þe barnes mis.’
Þo seyd þe king in lede
‘No was it neuer his
Wiþ riŠt.’
Tristrem seyd ‘ywis,
9900 Y wil defende it as kniŠt.’

¶ Bi al Markes hald
Þe truwage was tan.
Tristrem gan it wiþhald
As prince proude in pan,
9950 Þai graunted þat Tristrem wald,
Oþer no durst þer nan;
Nis þer non so bald
Ymade of flesche no ban,
No kniŠt.
1000 Now haþ Tristrem ytan
OŠain Moraunt to fiŠt.

¶ Tristrem him self Šede
Moraunt word to bring
& schortliche seyd in lede
1005 ‘We no owe þe noþing.’
Moraunt oŠain sede
‘Þou lexst a foule lesing.
Mi body to batayl y bede
To proue bifor þe king
1010 To loke.’ {f.286vb} View Facsimile
He waged him a ring,
Tristrem þe batayl toke.

¶ Þai seylden into þe wide
Wiþ her schippes tvo;
1015 Moraunt bond his biside,
& Tristrem lete his go.
Moraunt seyd þat tide
‘Tristrem, whi dos tow so?’
‘Our on schal here abide,
1020 No be þou neuer so þro,
Ywis.
Wheþer our to liue go,
He haþ anouŠ of þis.’

¶ Þe yland was ful brade
1025 Þat þai gun in fiŠt;
Þerof was Moraunt glade,
Of Tristrem he lete liŠt.
Swiche meting nas neuer non made
Wiþ worþli wepen wiŠt;
1030 Aiþer to oþer rade
& hewe on helmes briŠt
Wiþ hand.
God help Tristrem þe kniŠt.
He fauŠt for Jngland.

1035 ¶ Moraunt wiþ his miŠt

Rode wiþ gret raundoun
OŠain Tristrem þe kniŠt
& þouŠt to bere him doun.
Wiþ a launce vnliŠt
1040 He smot him in þe lyoun,
& Tristrem þat was wiŠt
Bar him þurth þe dragoun
In þe scheld.
Þat Moraunt bold & boun
1045 Smot him in þe scheld.

¶ Vp he stirt bidene
& lepe opon his stede;
He fauŠt wiþouten wene
So wolf þat wald wede.
1050 Tristrem in þat tene
No spard him for no drede,
He Šaf him a wounde ysene
Þat his bodi gan blede.
RiŠt þo {f.287ra} View Facsimile
1055 In Morauntes most nede
His stede bak brak on to.

¶ Vp he stirt in drede
& seyd ‘Tristrem, aliŠt;
For þou hast slayn mi stede.
1060 A fot þou schalt fiŠt.’
Quaþ Tristrem ‘so God me rede,
Þerto icham al liŠt.’
Togider þo þai Šede
& hewen on helmes briŠt.
1065 Saunfayl,
Tristrem as a kniŠt
FauŠt in þat batayle.

¶ Moraunt of Yrland smot
Tristrem in þe scheld
1070 Þat half fel fram his hond
Þer adoun in þe feld.
Tristrem, ich vnderstond,
Anon þe strok him Šeld
Wiþ his gode brond;
1075 Moraunt neiŠe he queld,
Þat kniŠt.
Marke þe batayl biheld
& wonderd of þat fiŠt.

¶ Moraunt was vnfayn
1080 & fauŠt wiþ al his miŠt;
Þat Tristrem were yslayn
He stird him as a kniŠt.
Tristrem smot wiþ main,
His swerd brak in þe fiŠt
1085 & in Morauntes brain
Bileued a pece briŠt
Wiþ care;
& in þe haunche riŠt
Tristrem was wounded sare.

1090 ¶ A word þat pended to pride

Tristrem þo spac he
‘Folk of Yrland side,
Šour mirour Še may se.
Mo þat hider wil ride
1095 Þus grayþed schul Še be.’
Wiþ sorwe þai drouŠ þat tide
Moraunt to þe se
& care. {f.287rb} View Facsimile
Wiþ ioie Tristrem þe fre
1100 To Mark, his em, gan fare.

¶ His swerd he offred þan
& to þe auter it bare.
For Markes kinsman
Tristrem was loued þare.
1105 A forward þai bigan,
Þerto þai alle sware:
For þat lond fre he wan,
Þat king he schuld be þare,
To say,
1110 Šif he oliue ware
After sir Markes day.

¶ Þei Tristrem liŠt þenke,
He is wounded ful sare;
Leches wiþ salue & drink
1115 Him comeþ widewhare.
Þai lorn al her swink,
His pain was ay þe mare;
No man no miŠt for stink
Com þer Tristrem ware
1120 Als þan;
Ich man forsoke him þare
Bot Gouernayl his man.

¶ Þre Šer in care-bed lay
Tristrem – þe trewe he hiŠt -
1125 Þat neuer no douŠt him day
For sorwe he hadde o niŠt.
For diol no man no may
Sen on him wiþ siŠt;
Ich man, for soþe to say,
1130 Forsoke þo þat kniŠt
As þare;
Þai hadde don what he miŠt,
Þai no rouŠt of his fare.

¶ Til it was on a day
1135 Til Mark he gan him mene.
Schortliche soþe to say
Þis tale was hem bitvene
‘In sorwe ich haue ben ay
Seþþen ich aliue haue ben.’
1140 Marke seyd ‘Wayleway,
Þat ich it schuld ysene,
Swiche þing!’ {f.287va} View Facsimile
Tristrem, wiþouten wene,
A schip asked þe king.

1145 ¶ ‘Em,‘ he seyd ‘y spille,

Of lond kepe y namare.
A schip þou bring me tille,
Mine harp to play me þare,
Stouer ynouŠ to wille
1150 To kepe me, son Šou Šare.’
Þei Marke liked ille,
Tristrem to schip þai bare
& brouŠt.
Who wold wiþ him fare?
1155 Gouernayle no lete him nouŠt.

¶ Tristremes schip was Šare,
& asked his benisoun;
Þe hauen he gan outfare -
It hiŠt Carlioun.
1160 NiŠen woukes & mare
He hobled vp & doun.
A winde to wil him bare
To a stede þer him was boun
NeiŠehand,
1165 Deluelin hiŠt þe toun,
An hauen in Irland.

¶ A winde þider him gan driue,
Schipmen him seiŠe neiŠehand;
In botes þai gun him stiue
1170 & drouŠ him to þe land.
A wounded man aliue
In þe schip þai fand;
He seyd bisiden a ride
Men wounded him & band
1175 Vnsounde.
No man miŠt bi him stand
For stinking of his wounde.

¶ Gouernail gan hem frain
What hiŠt þe se strand.
1180 ‘Deuelin‘ þai seyd ogayn
Þe schipmen þat him fand.
Þo was Tristrem vnfain
& wele gan vnderstand
Hir broþer hadde he slain
1185 Þat quen was of þe land
In fiŠt. {f.287vb} View Facsimile
Tristrem he gan doun lain
& seyd Tramtris he hiŠt.

¶ In his schip was þat day
1190 Al maner of gle
& al maner of lay
In lond þat miŠt be.
To þe quen þo seyd þay,
Morauntes soster þe fre,
1195 Ywounded swiche a man lay
Þat sorwe it was to se
& care
‘A miri man were he
Šif he oliue ware.’

1200 ¶ Sche was in Deuelin,

Þe fair leuedi þe quene,
Louesom vnder line,
& sleiŠest had ybene
& mest couþe of medici[n]e;
1205 Þat was on Tristrem sene,
Sche brouŠt him of his pine,
To wite & nouŠt at wene,
To say;
Sche sent him a plaster kene
1210 To cast þe stink oway.

Amorwe when it was day,
Þe leuedy of heiŠe priis
Com þer Tristrem lay
& asked what he js.
1215 ‘Marchaund ich haue ben ay,
Mi nam is Tramtris.
Robbers for soþe to say
SlouŠ mine felawes, ywis,
In þe se;
1220 Þai raft me fowe & griis
& þus wounded þai me.’

¶ An heye man he was like,
Þei he wer wounded sare;
His gles weren so sellike
1225 Þat wonder þouŠt hem þare.
His harp, his croude was rike,
His tables, his ches he bare.
Þai swore bi seyn Patrike
Swiche seiŠe þai neuer are
1230 Er þan. {f.288ra} View Facsimile
‘Šif he in hele ware,
He were a miri man.’

¶ Þe leuedi of heiŠe kenne
His woundes schewe . . . he lete,
1235 To wite his wo vnwinne;
So grimli he gan grete,
His bon brast vnder skinne,
His sorwe was vnsete.
Þai brouŠt him to an inne,
1240 A baþ þai made him sket
So liþe
Þat Tristrem on his fet
Gon he miŠt swiþe.

¶ Salues haþ he soft
1245 & drinkes þat er liþe;
Þai no rouŠt hou dere it bouŠt,
Bot held him also swiþe.
He made his play aloft,
His gamnes he gan kiþe;
1250 Forþi was Tristrem oft
To boure cleped fele siþe
To sete;
Ich man was lef to liþe,
His mirþes were so swete.

1255 Þe king had a douhter dere

Þat maiden Ysonde hiŠt,
Þat gle was lef to here
& romaunce to rede ariŠt.
Sir Tramtris hir gan lere
1260 Þo wiþ al his miŠt
What alle pointes were,
To se þe soþe in siŠt,
To say.
In Yrlond nas no kniŠt
1265 Wiþ Ysonde durst play.

¶ Ysonde of heiŠe priis,
Þe maiden briŠt of hewe
Þat wered fow & griis
& scarlet þat was newe.
1270 In warld was non so wiis
Of craft þat men knewe
Wiþouten sir Tramtris,
Þat al games of grewe
On grounde. {f.288rb} View Facsimile
1275 Hom longeþ Tramtris þe trewe
For heled was his wounde.

¶ Sir Tramtris in Irlond
Duelled al a Šere.
So gode likeing he fand
1280 Þat hole he was & fere.
Þe quen to fot & hand
He serued dern & dere;
Ysonde he dede vnderstand
What alle playes were
1285 In lay.
His leue he asked at here
In schip to founde oway.

¶ Þe quen þat michel can
To Tramtris sche gan say
1290 ‘Who so fet vncouþe man,
He foundeþ euer oway.’
His hire þai Šolden him þan,
Gold & siluer, y say;
What he wold he wan
1295 Of Ysonde for his play
Saunfail.
He bitauŠt hem God & gode day,
Wiþ him went Gouernail.

¶ Riche sail þai drewe,
1300 White & red so blod;
A winde to wil hem blewe,
To Carlioun þai Šode.
Now hat he Tristrem trewe
& fareþ ouer þe flod.
1305 Þe schip þe cuntre knewe,
It þouŠt hem ful gode.
As þare
Of wrake þai vnderstode,
For on þai leten him fare.

1310 ¶ Þai tolden to þe king

Þat þe schip had sain;
Neuer of no tiding
Nas Mark þe king so fain.
To toun þai gun him bring,
1315 Þe king ros him ogayn;
Bliþe was her meteing,
& fair he gan him frain
Þat stounde {f.288va} View Facsimile
‘Tristrem, nouŠt to lain,
1320 Heled is þi wounde?’

¶ His em answer he Šeld
Þat litel he wald wene;
Of bot sche was him beld
Þat Moraunt soster had bene,
1325 Hou fair sche haþ him held
He told hem al bidene;
& seþþen Tristrem haþ teld
Of Ysonde þat was kene,
Al newe,
1330 Hou sche was briŠt & schene,
Of loue was non so trewe.

¶ Mark to Tristrem gan say
‘Mi lond bitake y þe
To han after mi day;
1335 Þine owhen schal it be.
Bring þou me þat may
Þat ich hir may yse.’
Þis was his maner ay,
Of Ysonde þan spekeþ he,
1340 Her prise,
Hou sche was gent & fre,
Of loue was non so wise.

¶ In Jnglond ful wide
Þe barouns hem biþouŠt
1345 To fel Tristremes pride
Hou þai fairest mouŠt;
Þe king þai rad to ride,
A quen to him þai souŠt
Þat Tristrem miŠt abide
1350 Þat he no were it nouŠt,
No king;
Þai seyd þat Tristrem mouŠt
Ysonde of Yrlond bring.

¶ A brid briŠt þai ches
1355 As blod opon snoweing
‘A maiden of swiche reles
Tristrem may to þe bring.’
Quaþ Tristrem ‘it is les,
& troweþ it forlesing;
1360 To aski þat neuer no wes,
It is a fole askeing
Bi kinde; {f.288vb} View Facsimile
It is a selli þing,
For noman may it finde.

1365 ¶ Y rede Še nouŠt no striue;

A swalu ich herd sing:
Še sigge ich wern mi nem to wiue,
For y schuld be Šour king.
Now bringeþ me atte riue
1370 Schip & oþer þing.
Še se me neuer oliue
Bot Šif ich Ysonde bring,
Þat briŠt.
Finde me min askeing,
1375 Mine fiftend som of kniŠt.’

¶ KniŠtes þo chosen þai
Þat were war & wise,
Al þat mest may
& heiŠest weren of priis;
1380 A schip wiþ grene & gray,
Wiþ vair & eke wiþ griis,
Wiþ alle þing, y say,
Þat pende to marchandis
In lede.
1385 Þai ferden of þis wise
Intil Yrlond þede.

¶ In his schip was boun
Al þat mister ware;
Out of Carlioun
1390 Riche was his schip fare.
Þai rered gomfaynoun,
A winde to wille hem bare.
Deuelin hat þe toun,
To lond þai comen þare,
1395 Þe best;
Þe king present þai bare
& asked leue to rest.

¶ Þe king present þai brouŠt,
Anoþer to þe quene;
1400 Ysonde forŠat þai nouŠt,
To wite & nouŠt at wene.
To schip when þai hem þouŠt
Þat at þe court hadde bene,
Swiche mayde nas neuer wrouŠt
1405 Þat þai euer hadde sene
Wiþ siŠt. {f.289ra} View Facsimile
Þe cuntre alle bidene
Þai seiŠe fle ful riŠt.

¶ Out of Deuelin toun
1410 Þe folk wel fast ran
In a water to droun
So ferd were þai þan.
For doute of o dragoun,
Þai seyd, to schip þai wan
1415 To hauen þat were boun;
No rouŠt þai of what man
In lede
Þat may him sle or can,
Ysonde schal haue to mede.

1420 ¶ Tristrem, bliþe was he,

He cleped his kniŠtes stiþe
‘What man he is lat se
Þat take þis bataile swiþe.’
Alle þai beden lat be,
1425 Durst non him seluen kiþe.
‘For nede now wo is me.’
Seyd Tristrem þat siþe
RiŠt þan.
Listen now who wil liþe
1430 Al of an hardi man.

¶ A stede of schip þai drewe,
Þe best þat he hadde brouŠt;
His armes weren al newe,
Þat richeliche were wrouŠt.
1435 His hert was gode & trewe,
No failed it him nouŠt.
Þe cuntre wele he knewe
Er he þe dragoun souŠt
& seiŠe.
1440 Helle fere him þouŠt
Fram þat dragoun fleiŠe.

Asaut to þat dragoun
Tristrem toke þat tide
As a loþely lioun
1445 Þat bataile wald abide;
Wiþ a spere feloun
He smot him in þe side;
It no vailed o botoun,
Oway it gan to glide,
1450 His dent;
Þe deuel dragouns hide {f.289rb} View Facsimile
Was hard so ani flint.

¶ Tristrem, al in tene,
Eft þat spere tok he;
1455 OŠain þat dragoun kene
It brast on peces þre.
Þe dragoun smot bidene,
Þe stede he gan sle;
Tristrem, wiþouten wene,
1460 Stirt vnder a tre
Al stille
& seyd ‘God in trinite,
No lat þou me nouŠt spille.’

¶ OŠain þat fende dragoun
1465 Afot he tok þe fiŠt;
He fauŠt wiþ his fauchoun
As a douhti kniŠt;
His neþer chauel he smot doun
Wiþ a stroke of miŠt;
1470 Þo was þe dragon boun
& cast fere ful riŠt
& brend
His armes þat were briŠt,
Schamliche he haþ hem schent.

1475 ¶ Swiche fer he cast oŠain

Þat brend scheld & ston.
Now liþ his stede yslain,
His armes brent ichon.
Tristrem rauŠt his brain
1480 & brak his nek-bon;
No was he neuer so fain
As þan þat batail was don;
To bote
His tong haþ he ton
1485 & schorn of bi þe rote.

¶ In his hose next þe hide
Þe tong oway he bar.
No Šede he bot ten stride,
His speche les he þar;
1490 Nedes he most abide
Þat he no may ferþer far.
Þe steward com þat tide,
Þe heued oway he schar
& brouŠt
1495 & tok it Ysonde þar
& seyd dere he hadde hir bouŠt. {f.289va} View Facsimile

¶ Þe steward wald ful fain
Han Ysonde Šif he mouŠt.
Þe king answerd ogain,
1500 Fair þe bataile him þouŠt.
Ysonde, nouŠt to lain,
Of him no wil sche nouŠt;
Þere þe dragoun was slain,
Hye & hir moder souŠt,
1505 Also
Who þat wonder wrouŠt
Þat durst þat dragoun slo.

¶ ‘Dede þe steward þis dede?’
‘Certes‘ quaþ Ysonde ‘nay.
1510 Þis ich brende stede
No auŠt he neuer a day,
No þis riche wede
Nas neuer his, soþe to say.’
Forþer als þai Šede,
1515 A man þai founde whare lay
& drouŠ.
‘Certes‘ þan seyd þai
‘Þis man þe dragoun slouŠ.’

¶ His mouþe opened þai
1520 & pelt treacle in þat man.
When Tristrem speke may
Þis tale he bigan
& redyli gan to say
Hou he þe dragoun wan
1525 ‘Þe tong y bar oway,
Þus venimed he me þan.’
Þai loke,
Þe quen þat michel can
Out of his hose it toke.

1530 ¶ Þai seiŠen he hadde þe riŠt,

Þe steward hadde þe wouŠ
& Šif he durst fiŠt
Wiþ him þe dragoun slouŠ -
Tristrem spak as a kniŠt -
1535 He wold proue it anouŠ;
So noblelich he hem hiŠt,
Þerof Ysonde louŠ
Þat tide;
To his waraunt he drouŠ
1540 His schippe & al his pride. {f.289vb} View Facsimile

Þe quen asked what he is,
Þat durst þe dragon abide.
‘Marchaunt icham, ywis,
Mi schip liþ herebiside.
1545 He seyt he haþ don þis,
Prouen ichil his pride
Er he Ysonde kisse.’
OŠaines him wald he ride
Wiþ miŠt.
1550 Ysonde seyd þat tide
‘Allas þat þou ner kniŠt.’

¶ Her chaumpioun þat day
Richeliche gun þai fede,
Til hem þink þat he may
1555 Don a douhti dede.
His armes long were þai,
His scholders large on brede.
Þe quen, for soþe to say,
To a baþ gan him lede
1560 Ful gayn,
& seþþen hir self sche Šede
After a drink of main.

¶ Ysonde briŠt of hewe
ÞouŠt it Tramtris ware.
1565 His swerd, sche gan it schewe,
& broken hye fond it þare;
Out of a cofer newe
Þe pece sche drouŠ ful Šare
& sett it to þat trewe.
1570 It nas lasse no mare,
Bot riŠt.
Þo þouŠt Ysonde wiþ care
To sle Tristrem þe kniŠt.

¶ Ysonde to Tristrem Šode
1575 Wiþ his swerd al drain.
‘Moraunt, mi nem þe gode,
Traitour, þou hast slain;
Forþi þine hert-blode
Sen ich wold ful fain.’
1580 Þe quen whende sche were wode;
Sche com wiþ a drink of main
& louŠ
‘Nay, moder, nouŠt to layn,
Þis þef mi broþer slouŠ. {f.290ra} View Facsimile

1585 ¶ Tristrem, þis þef is he,

Þat may he nouŠt forlain;
Þe pece þou miŠt her se
Þat fro mi nem was drain.
Loke þat it so be,
1590 Sett it euen ogain.’
As quik þai wald him sle
Þer, Tristrem, ful fain;
Soþ þing,
In baþ þai hadden him slain,
1595 No were it for þe king.

¶ & euer Tristrem louŠ
On swete Ysonde, þe briŠt
‘Þou miŠt haue slain me ynouŠ
Þo þat y Tramtris hiŠt;
1600 Še witeþ me wiþ wouŠ
Of Moraunt, þe noble kniŠt;
Y graunt wele ichim slouŠ
In batayl & in fiŠt,
NouŠt lain;
1605 Šif he hadde had þe miŠt,
So wold he me ful fain.

¶ Þo y Tramtris hiŠt,
Y lerld þe play & song,
& euer wiþ al mi miŠt
1610 Of þe y spac among
To Marke, þe riche kniŠt,
Þat after þe he gan long.’
So swore he day & niŠt,
& borwes fond he strong
1615 Bidene,
Amendes of al wrong,
Þat Ysonde schuld be quen.

¶ Tristrem swore þat þing;
Þai seyd it schuld stand
1620 Þat he schuld Ysonde bring -
Þai token it vnder hand -
To Mark, þe riche king,
Oliue Šif þai him fand,
& make hir wiþ his ring
1625 Quen of Jngeland,
To say;
Þe forward fast þai band
Er þai parted oway. {f.290rb} View Facsimile

Þe steward forsoke his dede
1630 Þo he herd he Tristrem hiŠt;
Þe king swore, so God him spede,
Þat boþen schuld haue riŠt;
Þe steward seyd wrong þer Šede,
Forþi nold he nouŠt fiŠt.
1635 Tristrem to his mede
Þai Šolden Ysonde þe briŠt;
To bring
To prisoun þat oþer kniŠt
Þe maiden bisekeþ þe king.

1640 ¶ No asked he lond no liþe,

Bot þat maiden briŠt;
He busked him also swiþe,
Boþe squier & kniŠt.
Her moder about was bliþe
1645 & tok a drink of miŠt,
Þat loue wald kiþe,
& tok it Brengwain þe briŠt
To þink
‘At er spouseing aniŠt
1650 Šif Mark & hir to drink.’

¶ Ysonde briŠt of hewe
Is fer out in þe se.
A winde oŠain hem blewe
Þat sail no miŠt þer be.
1655 So rewe þe kniŠtes trewe,
Tristrem, so rewe he,
Euer as þai com newe -;
He on oŠain hem þre -
Gret swink.
1660 Swete Ysonde þe fre
Asked Bringwain a drink.

¶ Þe coupe was richeli wrouŠt,
Of gold it was þe pin;
In al þe warld nas nouŠt
1665 Swiche drink as þer was in.
Brengwain was wrong biþouŠt,
To þat drink sche gan win
& swete Ysonde it bitauŠt;
Sche bad Tristrem bigin,
1670 To say.
Her loue miŠt no man tvin
Til her ending-day. {f.290va} View Facsimile

¶ An hounde þer was biside
Þat was ycleped Hodain;
1675 Þe coupe he licked þat tide
Þo doun it sett Bringwain;
Þai loued al in lide
& þerof were þai fain;
Togider þai gun abide
1680 In ioie & ek in pain
For þouŠt:
In iuel time, to sain,
Þe drink was ywrouŠt.

¶ Tristrem in schip lay
1685 Wiþ Ysonde ich niŠt,
Play miri he may
Wiþ þat worþli wiŠt
In boure niŠt & day.
Al bliþe was þe kniŠt,
1690 He miŠt wiþ hir play;
Þat wist Brengwain þe briŠt
As þo;
Þai loued wiþ al her miŠt
& Hodain dede also.

1695 ¶ Tvai wikes in þe strand

No seyl þai no drewe;
Into Jnglond
A winde to wille hem blewe.
Þe king on hunting þai fand;
1700 A knaue þat he knewe,
He made him kniŠt wiþ hand
For his tidinges newe,
Gan bring.
Ysonde briŠt of hewe
1705 Þer spoused Mark þe king.

¶ He spoused hir wiþ his ring,
Of fest no speke y nouŠt.
Brengwain wiþouten lesing
Dede as hye had þouŠt;
1710 Sche tok þat loue drink
Þat in Yrlond was bouŠt.
For Ysonde to þe king
Brengwain to bed was brouŠt
Þat tide;
1715 Mark his wille wrouŠt
On bed Brengwain biside. {f.290vb} View Facsimile

¶ When Mark had tint his swink
Ysonde to bed Šede;
Of Yrlond hye asked drink,
1720 Þe coupe sche gan hir bede,
Biside hir sche lete it sink;
Þerof hadde sche no nede,
Of non maner þing
OŠain Tristrem, in lede,
1725 As þo;
No miŠt no clerk it rede,
Þe loue bitven hem to.

¶ Þai wende haue ioie anouŠ,
Certes, it nas nouŠt so.
1730 Her wening was al wouŠ,
Vntroweand til hem to;
Aiþer in langour drouŠ
& token rede to go;
& seþþen Ysonde louŠ
1735 When Tristrem was in wo
Wiþ wille.
Now þenkeþ Ysonde to slo
Brengwain & hir to spille.

¶ Sche þouŠt ‘y may be wroþ
1740 Sche lay first bi þe king,
For y bihiŠt hir cloþ,
Gold & riche wedding;
Tristrem & y boþe
Beþ schent for our playing;
1745 Better is þat we raþe
Hir o liue bring
Al stille.
Þan doute we for no þing
Þat we ne may han our wille.’

1750 ¶ Þe quen bad her biside

To werkemen on a day;
Sche told hem at þat tide
What was her wille to say
‘Še moten slen & hide
1755 Bringwain, þat miri may.’
Sche seyd ‘Še schal abide
Riche to ben ay
In lede.
No lete Še for no pay
1760 Þat Še no do þat dede.’ {f.291ra} View Facsimile

¶ Into a grisly clouŠ
Þai & þat maiden Šode;
Þat on his swerd out drouŠ,
Þat oþer bihinde hir stode.
1765 Sche crid merci anouŠ
& seyd ‘for Cristes rode,
What haue y don wouŠ?
Whi wille Še spille mi blode?’
‘NouŠt lain,
1770 Ysonde, þe leuedi gode,
Haþ hot þou schalt be slain.’

¶ Brengwain dernly
Bad hem say þe quen
‘Greteþ wele mi leuedy
1775 Þat ai trewe haþ ben.
Smockes hadde sche & y
& hir was solwy to sen,
Bi Mark þo hye schuld ly,
Y lent hir min al clen
1780 As þare;
OŠain hir, wele y wen,
No dede y neuer mare.’

¶ Þai nold hir nouŠt slo
Bot went oŠain to þe quen;
1785 Ysonde asked hem to
‘What seyd hye Šou bitven?’
‘Hye bad ous say Šou so:
Šour smock was solwy to sen,
Bi Mark þo Še schuld ly,
1790 Y lent hir min al clene
Þat day.’
Þo asked Ysonde þe ken
‘Whare is þat trewe may?’

¶ Þo seyd Ysonde wiþ mode
1795 ‘Mi maiden Še han slain.’
Sche swore bi Godes rode
Þai schuld ben hong & drain;
Sche bede hem Šiftes gode
To fechen hir ogain.
1800 Þai fetten hir þer sche stode;
Þo was Ysonde ful fain,
To say;
So trewe sche fond Brengwain
Þat sche loued hir wele ay. {f.291rb} View Facsimile

1805 Made was þe sauŠtening

& alle forŠeue bidene.
Tristrem, wiþouten lesing,
Played wiþ þe quen.
Fram Irlond to þe king
1810 An harpour com bitven;
An harp he gan forþ bring,
Swiche no hadde þai neuer sen
Wiþ siŠt;
Him self, wiþouten wen,
1815 Bar it day & niŠt.

¶ Ysonde he loued in are,
He þat þe harp brouŠt;
About his hals he it bare,
Richelich it was wrouŠt;
1820 He hidde it euer mare,
Out no com it nouŠt.
‘Þine harp whi wiltow spare,
Šif þou þerof can ouŠt
Of gle?’
1825 ‘No out no comeþ it nouŠt
Wiþouten Šiftes fre.’

¶ Mark seyd ‘lat me se
Harpi hou þou can
& what þou askest me
1830 Šiue y schal þe þan.’
‘Bleþely‘ seyd he;
A miri lay he bigan.
‘Sir king of Šiftes fre,
Her wiþ Ysonde y wan
1835 Bidene.
Y proue þe for fals man,
Or y schal haue þi quen.’

¶ Mark to conseyl Šede
& asked rede of þo to
1840 ‘Lesen y mot mi manhed
Or Šeld Ysonde me fro.’
Mark was ful of drede,
Ysonde lete he go.
Tristrem in þat nede
1845 At wode was, dere to slo,
Þat day;
Tristrem com riŠt þo
As Ysonde was oway. {f.291va} View Facsimile

¶ Þo was Tristrem in ten
1850 & chidde wiþ þe king
‘Šifstow glewemen þi quen?
Hastow no noþer þing?’
His rote, wiþouten wen,
He rauŠt bi þe ring;
1855 Þo folwed Tristrem þe ken
To schip þer þai hir bring
So bliþe;
Tristrem bigan to sing
& Ysonde bigan to liþe.

1860 ¶ Swiche song he gan sing

Þat hir was swiþe wo;
Her com swiche louelonging,
Hir hert brast neiŠe ato.
Þerl to hir gan spring
1865 Wiþ kniŠtes mani mo
& seyd ‘mi swete þing,
Whi farestow so,
Y pray?’
Ysonde to lond most go,
1870 Er sche went oway.

¶ ‘Wiþin a stounde of þe day
Y schal ben hole & sounde;
Ich here a menstrel, to say,
Of Tristrem he haþ a soun.’
1875 Þerl seyd ‘daþet him ay
Of Tr[i]strem Šif þis stounde.
Þat minstrel for his lay
Schal haue an hundred pounde
Of me,
1880 Šif he wil wiþ ous founde,
Lef, for þou louest his gle.’

¶ His gle al for to here
Þe leuedi was sett on land
To play bi þe riuere;
1885 Þerl ladde hir bi hand;
Tristrem, trewe fere,
Mirie notes he fand
Opon his rote of yuere
As þai were on þe strand;
1890 Þat stounde
Þurth þat semly sand
Ysonde was hole & sounde. {f.291vb} View Facsimile

¶ Hole sche was & sounde
Þurth vertu of his gle;
1895 Forþi þerl þat stounde
Glad a man was he;
Of penis to hundred pounde
He Šaf Tristrem þe fre;
To schip þan gun þai founde,
1900 In Yrlond wald þai be
Ful fain,
Þerl & kniŠtes þre
Wiþ Ysonde & Bringwain.

¶ Tristrem tok his stede
1905 & lepe þeron to ride;
Þe quen bad him her lede
To schip him biside;
Tristrem dede as hye bede,
In wode he gan hir hide.
1910 To þerl he seyd ‘in þat nede
Þou hast ytent þi pride,
Þou dote.
Wiþ þine harp þou wonne hir þat tide,
Þou tint hir wiþ mi rote.’

1915 ¶ Tristrem wiþ Ysonde rade

Into þe wode oway.
A loghe þai founden made,
Was ful of gamen & play;
Her blis was ful brade
1920 & ioieful was þat may.
Seuen niŠt þai þare abad
& seþþen to court com þai.
‘Sir king‘
Tristrem gan to say
1925 ‘Šif minstrels oþer þing.’

Meriadok was a man
Þat Tristrem trowed ay;
Miche gode he him an,
In o chaumber þai lay.
1930 Tristrem to Ysonde wan
AniŠt wiþ hir to play;
As man þat miche kan,
A bord he toke oway
Of her bour.
1935 Er he went, to say,
Of snowe was fallen a schour. {f.292ra} View Facsimile

¶ A schour þer was yfalle
Þat al þe way was white;
Tristrem was wo wiþalle,
1940 Wiþ diol & sorwe site.
Bitven þe bour & þe halle
Þe way was naru & lite.
Swiche cas him was bifalle
As we finde in scrite.
1945 Ful sket
A siue he fond tite
& bond vnder his fete.

¶ Meriadok wiþ his miŠt
Aros vp al bidene;
1950 Þe way he went riŠt
Til he com to þe quen;
Þe bord he fond oftviŠt,
To wite & nouŠt at wene.
Of Tristrem kertel þe kniŠt
1955 He fond a pece grene
Of tore;
Meriadok þe kene
Wondred þerfore.

¶ Amorwe he tolde þe king
1960 Al þat he seiŠe wiþ siŠt.
‘Lord, wiþouten lesing,
Wiþ Ysonde lay Tristrem toniŠt.
Þou schalt do swiche a þing,
Aske who her Šeme miŠt.
1965 Þe croice to Ierusalem bring
Say þou hast yhiŠt,
Šif þou may.
Tristrem þe noble kniŠt,
Þe quen hir self wil say.’

1970 ¶ Þe king told þe quen,

Abed þo þai ware,
‘Dame, wiþouten wene,
To Ierusalem y mot fare;
Loke now ous bitvene
1975 Who may þe kepe fram care?’
‘For al oþer bidene
Tristrem‘ sche seyd þare,
‘Forþan
Y loue him wele þe mare,
1980 He is þi kinsseman.’

Al þat Mark hir told {f.292rb} View Facsimile
Amorwe hye told Bringwain,
‘Of lond wil þis bold:
Now we may be ful fain.
1985 Tristrem þe court schal hold
Til he com oŠain.’
Brengwain answere Šolde
‘Šour dedes han ben sain
Wiþ siŠt.
1990 Mark þi self schal frain
Al oþerloker toniŠt.

¶ Wite þou wele his wille,
To wende wiþ him þou say
& Šif he loueþ þe stille
1995 Þou do Tristrem oway.
Biseche him he se þertille,
Þi fo is Tristrem ay.
Þou dredest he wil þe spille
Šif he þe maistrie may
2000 Aboue;
Þou louedest him neuer a day
Bot for þi nemes loue.’

¶ Ysonde þe nexst niŠt
Crid ‘Mark, þin ore.
2005 Mi fo þou hast me hiŠt,
On me þou sinnes sore.
Gode Šif þou hadde me hiŠt
Of lond wiþ þe to fare,
& sle Tristrem þe kniŠt,
2010 Šif loue of þe no ware
Þis day;
For mani man seyt ay whare
Þat Tristrem bi me lay.’

Mark is bliþe & glad
2015 For al þat trowed he;
He þat him oþer tald
He ne couþe him bot maugre.
Meriadok him answere Šald
‘In toun þou do him be.
2020 Her loue-laike þou bihald
For þe loue of me.
NouŠt wene,
Bi resoun þou schalt se
Þat loue is hem bitvene.’

2025 Mark departed hem to {f.292va} View Facsimile

& dede Tristrem oway;
Nas neuer Ysonde so wo
No Tristrem, soþe to say.
Ysonde her self wald slo,
2030 For sorwe Tristrem lay.
Ysonde morned so
& Tristrem niŠt & day
For dede.
Ich man it se may,
2035 What liif for loue þai lede.

¶ Tristrem was in toun,
In boure Ysonde was don.
Bi water he sent adoun
LiŠt linden spon.
2040 He wrot hem al wiþ roun;
Ysonde hem knewe wel sone;
Bi þat Tristrem was boun,
Ysonde wist his bone
To abide.
2045 Er amorwe none
Her aiþer was oþer biside.

Quaþ Meriadok ‘y rede
Þine hunters þou bid ride
FourtenniŠt at þis nede
2050 To se þine forestes wide.
Tristrem þou hem bede,
Þi self þou here abide
& riŠt at her dede
Þou schalt hem take þat tide.
2055 In þe tre
Here þou schalt abide,
Her semblaunt þou schalt se.’

¶ In orchard mett þai inne,
Tristrem & Ysonde fre;
2060 Ay when þai miŠt awinne,
Þer playd Ysonde & he.
Þe duerwe yseiŠe her ginne
Þer he sat in þe tre.
Mark of riche kinne
2065 He hiŠt to don him se
Wiþ siŠt
& seyd ‘sir, siker Še be,
Þi self schal se þat riŠt.’

¶ His falsnesse for to fille {f.292vb} View Facsimile
2070 Forþ þo went he;
To Tristrem he com wiþ ille
Fram Ysonde þe fre
‘Mi leuedy me sent þe tille
For icham priue,
2075 & praieþ þe wiþ wille
Þat þou wost hir se
Wiþ siŠt.
Mark is in oþer cuntre,
Priue it schal be diŠt.’

2080 ¶ Tristrem him biþouŠt

‘Maister, þank haue Še.
For þou me þis bode brouŠt
Mi robe Šiue y þe;
Þat þou no lete it nouŠt
2085 Say þat leuedy fre.
Hir wordes dere y bouŠt,
To Marke hye bileiŠe me,
Þat may.
Tomorwe y schal hir se
2090 At chirche, for soþe to say.’

¶ Þe duerwe toke þe gate
& Mark he told bidene
‘Bi þis robe y wate
Þat michel he loueþ þe quene.
2095 Ysame we nouŠt no sat,
He douteþ me bitvene;
It semeþ by his lat
As he hir neuer had sene
Wiþ siŠt.
2100 Y wot wiþouten wene
He comeþ to hir toniŠt.’

¶ Sir Mark sat in þe tre
Þer metten þai to.
Þe schadowe Tristrem gan se
2105 & loude spac he þo,
Þat Ysonde schuld Mark se
& calle Tristrem hir fo
‘Þou no auŠtest nouŠt here to be,
Þou no hast nouŠt here to go,
2110 No þing;
Wiþ riŠt men schuld þe slo,
Durst y for þe king.

¶ Ysonde, þou art mi fo, {f.293ra} View Facsimile
Þou sinnest, leuedi, on me;
2115 Þou gabbest on me so,
Mi nem nil me nouŠt se,
He þreteneþ me to slo.
More menske were it to þe
Better for to do,
2120 Bi God in trinite,
Þis tide;
Or y þis lond schal fle
Into Wales wide.’

¶ ‘Tristrem, for soþe to say,
2125 Y wold þe litel gode,
Ac y þe wraied neuer day,
Y swere bi Godes rode.
Men said þou bi me lay,
Þine em so vnderstode.
2130 Wende forþ in þi way,
It semes astow were wode,
To wede.
Y loued neuer man wiþ mode
Bot him þat hadde mi maidenhede.’

2135 ¶ ‘Swete Ysonde, þin are.

Þou preye þe king for me,
Šif it þi wille ware
Of sake he make (make) me fre.
Of lond ichil elles fare,
2140 Schal he me neuer se.’
Markes hert was sare
Þer he sat in þe tre
& þouŠt
‘Vngiltles er Še
2145 In swiche a sclaunder brouŠt.’

¶ ‘Þou seyst y gan þe wrie,
Men seis þou bi me lay,
Ac þei ich wende to dye,
Þine erand y schal say.
2150 Marke þi nem his heiŠe,
AnouŠ he þe Šiue may;
No reche y what y liŠe,
So þat þou be oway
Wiþ wille.’
2155 Marke þo þouŠt ay,
‘Šete he schal duelle stille.’

¶ Tristrem oway went so, {f.293rb} View Facsimile
Ysonde to boure, ywis;
Nas neuer Mark so wo,
2160 Him self he herd al þis.
Al sori Mark gan go
Til he miŠt Tristrem kisse,
& dedely hated he þo
Him þat seyd amis.
2165 Al newe
Þer was ioie & blis,
& welcom Tristrem trewe.

¶ Now haþ Ysonde her wille,
Tristrem constable is heiŠe.
2170 Þre Šere he playd stille
Wiþ Ysonde briŠt so beiŠe;
Her loue miŠt no man felle,
So were þai boþe sleiŠe.
Meriadok wiþ ille
2175 Waited hem ful neiŠe
Of her dede;
Šif he miŠt hem spille,
Fain he wald spede.

¶ Meriadok wrayeþ ay,
2180 To þe king þus seyd he
‘Her folies vsen þai ay,
Wel Šore y seyd it þe.
Loke now on a day
& blod lat Šou þre;
2185 Do as y þe say,
& tokening þou schalt se
Ful sone.
Her bed schal blodi bene
Ar he his wille haue done.’

2190 ¶ Blod-leten was þe king,

Tristrem & þe quene;
At her blod-leteing
Þe flore was swopen clene;
Meriadok dede floure bring
2195 & strewed it bitvene,
Þat go no miŠt no þing
Bot Šif it were sene
Wiþ siŠt.
Þritti fet bidene
2200 Tristrem lepe þat niŠt.

¶ Now Tristrem willes is {f.293va} View Facsimile
Wiþ Ysonde for to play;
He no may hir com to kisse
So ful of floure it lay.
2205 Tristrem lepe, ywis,
Þritti fete, soþ to say.
As Tristrem dede þis,
His blod bende brast oway
& bled;
2210 & seþþen oŠain þe day
He lepe fram hir bedde.

¶ Þritti fete bitvene
He lepe, wiþouten les;
Sore him greued his vene,
2215 As it no wonder nes.
Mark her bed hadde sen
& al blodi it wes.
He told þo Brengwain
Tristrem hadde broken his pes
2220 Bitvene.
Anon of lond he ches
Out of Markes eiŠe sene.

¶ Tristrem was fled oway,
To wite & nouŠt to wene.
2225 At Londen on a day
Mark wald spourge þe quen.
Men seyd sche brak þe lay;
A bischop Šede bitvene;
Wiþ hot yren, to say,
2230 Sche þouŠt to make hir clene
Of sake.
Ysonde said bidene
Þat dome sche wald take.

¶ Men sett þe merkes þere
2235 At Westeminster ful riŠt,
Hot yren to bere
For sir Tristrem þe kniŠt.
In pouer wede to were
Tristrem com þat niŠt -
2240 Of alle þe kniŠtes here
No knewe him non bi siŠt
Bidene -
To swete Ysonde briŠt,
As forward was hem bitvene.

2245 ¶ Ouer Temes sche schuld ride, {f.293vb} View Facsimile

Þat is an arm of þe se
‘To þe schip side
Þis man schal bere me.’
Tristrem hir bar þat tide
2250 & on þe quen fel he
Next her naked side,
Þat mani man miŠt yse
Gan schewe.
Hir queynt abouen hir kne
2255 Naked þe kniŠtes knewe.

¶ In water þai wald him sink
& wers Šif þai may.
‘Še quite him iuel his swink.’
Þe quene seyd to hem ay.
2260 ‘It semeþ mete no drink
Hadde he nouŠt mani a day;
For pouerte me þenk
He fel, for soþe to say,
& nede.
2265 Šeueþ him gold, y pray;
He may bidde God me spede.’

Gold þai Šouen him þare,
Þe constori þai bigan.
Swete Ysonde sware
2270 Sche was giltles woman
‘Bot on to schip me bare,
Þe kniŠtes seiŠe wele þan;
What so his wille ware,
Ferli neiŠe he wan,
2275 Soþe þing;
So neiŠe com neuer man
Bot mi lord þe king.’

¶ Swete Ysonde haþ sworn
Hir clene, þat miri may;
2280 To hir þai had ycorn
Hot yren, y say.
Þe kniŠtes were biforn,
For hir þo praiden þai.
Þe yren sche hadde yborn,
2285 Ac Mark forŠaue þat day
& dede.
Meriadok held þai
For fole in his falshede.

¶ Ysonde is graunted clene, {f.294ra} View Facsimile
2290 Meriadok, maugre his;
Neuer er nas þe quen
So wele wiþ Mark, ywis.
Tristrem, wiþouten wene,
Into Wales he is;
2295 In bataile he haþ ben
& fast he fraines þis
RiŠt þare:
For he ne may Ysonde kisse,
FiŠt he souŠt aywhare.

2300 ¶ In Wales þo was a king

Þat hiŠt Triamour,
He hadde a douhter Šing,
Was hoten Blauncheflour.
Vrgan wiþ gret wering
2305 Biseged him in his tour
To winne þat swete þing
& bring hir to his bour
Wiþ fiŠt.
Tristrem wiþ gret honour
2310 Bicom þe kinges kniŠt.

¶ Vrgan gan Wales held
Wiþ wrong, for soþe to say;
Oft & vnselde
Of Triamour tok he pray.
2315 Triamour to Tristrem teld
Opon a somers day,
Wales he wald him Šeld
Šif he it winne may
RiŠt þan.
2320 Tristrem, wiþouten nay,
Wiþ were Wales wan.

¶ Tristrem mett Vrgan
In þat feld to fiŠt,
To him seyd he þan
2325 As a douhti kniŠt
‘Þou slouŠ mi broþer Morgan
At þe mete ful riŠt.
As y am douhti man,
His deþ þou bist toniŠt,
2330 Mi fo.’
Tristrem seyd ‘apliŠt!
So kepe y þe to slo.’

¶ Tvelue fete was þe wand {f.294rb} View Facsimile
Þat Vrgan wald wiþ play,
2335 His strok may no man stand -
Ferly Šif Tristrem may.
Tristrem vantage fand,
His clobbe fel oway,
& of þe geauntes hand
2340 Tristrem smot þat day
In lede;
Tristrem, for soþe to say,
Þe geaunt gert he blede.

¶ Vrgan al in tene,
2345 FauŠt wiþ his left hand
OŠain Tristrem kene;
A stern stroke he fand
Opon his helme so schene,
Þat to þe grounde he wand;
2350 Bot vp he stirt bidene
& heried Godes sand
AlmiŠt;
Tristrem wiþ his brand
Fast gan to fiŠt.

2355 ¶ Þe geaunt aroume he stode,

His hond he tint, ywis,
He fleiŠe as he wer wode
Þer þat þe castel is.
Tristrem trad in þe blod
2360 & fond þe hond þat was his;
Oway sir Tristrem Šode.
Þe geaunt com wiþ þis
& souŠt
To hele his honde þat was his;
2365 Salues hadde he brouŠt.

¶ Vrgan, þe geaunt vnride,
After sir Tristrem wan,
Þe cuntre fer & wide
Ygadred was bi þan;
2370 Tristrem þouŠt þat tide
‘Y take þat me Gode an.’
On a brigge he gan abide,
Biheld þer mani a man;
Þai mett,
2375 Vrgan to Tristrem ran
& grimli þere þai gret.

¶ Strokes of michel miŠt {f.294va} View Facsimile
Þai delten hem bitvene
Þat þurth her brinies briŠt
2380 Her boþer blod was sene;
Tristrem fauŠt as a kniŠt
& Vrgan al in tene
Šaf him a stroke vnliŠt;
His scheld he clef bitvene
2385 Atvo;
Tristrem, wiþouten wene,
Nas neuer are so wo.

¶ Eft Vrgan smot wiþ main
& of þat stroke he miste;
2390 Tristrem smot ogayn
& þurth his body he þreste;
Vrgan lepe vnfain,
Ouer þe bregge he deste.
Tristrem haþ Vrgan slain,
2395 Þat alle þe cuntre wist
Wiþ wille;
Þe king þo Tristrem kist
& Wales þo Šeld him tille.

¶ Þe king, a welp he brouŠt
2400 Bifor Tristrem þe trewe;
What colour he was wrouŠt
Now ichil Šou schewe.
Silke nas non so soft,
He was rede, grene & blewe.
2405 Þai þat him seiŠen oft
Of him hadde gamen & glewe,
Ywis.
His name was Peticrewe,
Of him was michel priis.

2410 ¶ Þe king Triamour

Šaf him Tristrem þe hende
For he brouŠt out of dolour
Him & al his kende.
Tristrem wiþ gret honour
2415 Kidde þat he was hende,
He Šaf to Blauncheflour
Wales wiþouten ende
Bidene,
& Peticrowe he gan sende
2420 To dame Ysonde þe quene.

¶ Ysonde, wiþouten les, {f.294vb} View Facsimile
Þo hye þe welp had sain,
Þat sche had made his pes
Sche sent word ogayn.
2425 Mark herd hou it wes
Þat Vrgan had he slain;
Messangers he ches
Tristrem for to frain,
Þat fre.
2430 Mark was ferly fain,
& Tristrem kist he.

¶ Mark gan Tristrem calle
& toke him al bidene
Cites, castels alle,
2435 Steward as he hadde bene.
Who was bliþe in halle
Bot Ysonde þe quene?
Hou so it schuld bifalle,
Þai playden ai bitvene,
2440 Þo tvo;
So long of loue þai mene
Þat Mark seiŠe it was so.

¶ Mark seiŠe hou it is,
What loue was hem bitvene;
2445 Certes þis þouŠt was his,
Ful wele awreken to ben;
He cleped Tristrem wiþ þis
& bitoke him þe quene,
& flemed hem boþe, ywis,
2450 Out of his eiŠe sene
Away.
Bliþer wiþouten wene
Neuer ere nar þay.

¶ A forest fled þai tille,
2455 Tristrem & Ysonde þe schene.
No hadde þai no won to wille
Bot þe wode so grene.
Bi holtes & bi hille
Fore Tristrem & þe quene;
2460 Ysonde of ioie haþ her fille
& Tristrem, wiþouten wene,
As þare;
So bliþe al bidene
Nar þai neuer are.

2465 ¶ Tristrem & þat may {f.295ra} View Facsimile

Wer flemed for her dede;
Hodain, soþ to say,
& Peticrowe wiþ hem Šede.
In on erþe hous þai lay,
2470 Þo raches wiþ hem þai lede.
Tristrem hem tauŠt o day
Bestes to take at nede
An hast.
In þat forest fede
2475 Tristrem Hodain gan chast.

¶ Tristrem wiþ Hodain
A wilde best he slouŠ;
In on erþe house þai layn,
Þer hadde þai ioie ynouŠ.
2480 Etenes bi old dayn
Had wrouŠt it, wiþouten wouŠ.
Ich niŠt, soþ to sain,
Þertil þai boþe drouŠ
Wiþ miŠt.
2485 Vnder wode bouŠ
Þai knewen day & niŠt.

¶ In winter it was hate,
In somer it was cold;
Þai hadden a dern gat,
2490 Þat þai no man told.
No hadde þai no wines wat,
No ale þat was old,
No no gode mete þai at;
Þai hadden al þat þai wold
2495 Wiþ wille.
For loue ich oþer bihalt,
Her non miŠt of oþer fille.

¶ Tristrem on an hille stode,
As he biforn hadde mett;
2500 He fond a wele ful gode,
Al white it was, þe grete;
Þerto Tristrem Šode
& hende Ysonde þe swete.
Þat was al her fode,
2505 & wilde flesche þai ete
& gras;
Swiche ioie hadde þai neuer Šete
Tvelmoneþ þre woukes las.

¶ Tristrem on a day {f.295rb} View Facsimile
2510 Tok Hodain wel erly,
A best he tok to pray
Bi a dern sty;
He diŠt it, wiþouten nay,
& hom it brouŠt an heiŠe.
2515 Aslepe Ysonde lay,
Tristrem him layd hir bi,
Þe quen.
His swerd he drouŠ titly
& laid it hem bitvene.

2520 ¶ An hert Mark at-ran

Opon þat ilke day;
His hunters after wan,
A paþ þo founden þai.
Tristrem seiŠen hye þan
2525 & Ysonde, soþe to say.
SeiŠe þai neuer swiche man
No non so fair a may
Wiþ siŠt;
Bitven hem þer lay
2530 A drawen swerd wel briŠt.

¶ Þe huntes wenten riŠt
& teld Mark bidene.
Þe leuedi & þe kniŠt,
Boþe Mark haþ sene;
2535 He knewe hem wele bi siŠt,
Þe swerd lay hem bitvene;
A sonne bem ful briŠt
Schon opon þe quen
At a bore
2540 On her face so schene
& Mark rewed þerfore.

¶ His gloue he put þerinne
Þe sonne to were oway,
Wreþe mark gan winne,
2545 Þan seyd he, ‘wel ay!
Šif þai weren in sinne,
NouŠt so þai no lay.
Lo hou þai liue atvinne.
Þai no hede nouŠt of swiche play,
2550 Ywis.’
Þe kniŠtes seyden ay
‘For trewe loue it is.’

¶ Þo waked Tristrem þe trewe {f.295va} View Facsimile
& swete Ysonde þe schene,
2555 Þe gloue oway þai drewe
& seyden hem bitvene;
For Markes þai it knewe,
Þai wist he had þer bene.
Þo was her ioie al newe,
2560 Þat he hem hadde ysene
Wiþ siŠt;
Wiþ þat com kniŠtes kene
To feche þo to ful riŠt.

¶ To court were comen þo to
2565 Þat in þe forest were,
Mark kist Ysonde þo
& Tristrem trewe fere.
ForŠeuen hem was her wo,
No were þai neuer so dere.
2570 Tristrem þe bailif gan to
Swiftly for to stere
A stounde.
Of loue who wil lere,
Listen now þe grounde.

2575 ¶ So bifel bidene

Opon a somers day
Tristrem & þe quen
Stalked to her play.
Þe duerwe hem haþ sene,
2580 To Mark gan he say
‘Sir king, wiþouten wene,
Þi wiif is now oway
& þi kniŠt;
Wende fast as þou may,
2585 Oftake hem, Šif þou miŠt.’

¶ Mark king after ran,
Þat þai boþe yse.
Tristrem seyd þan
‘Ysonde, schent er we.
2590 For þouŠtes þat we can
Forhole no may it be.’
Nas neuer so sori man,
Tristrem, þan was he,
Þat hende:
2595 ‘For dout of deþ y fle,
In sorwe & wo y wende.

¶ Y fle for dout of deþ, {f.295vb} View Facsimile
Y dar no leng abide,
In wo mi liif to lede
2600 Bi þis forestes side.’
A ring Ysonde him bede
To tokening at þat tide.
He fleiŠe forþ in gret drede
In wode him for to hide
2605 Bidene;
To seken him fast þai ride,
Þai founden bot þe quene.

¶ Tristrem is went oway,
As it nouŠt hadde ybene;
2610 Forþi þe kniŠtes gan say
Þat wrong Markes had sen.
For her þan prayd þai
Þat Mark forŠaf þe quene.
Tristrem wiþ Ysonde lay
2615 Þat niŠt, wiþouten wene,
& wok
& plaiden ay bitvene.
His leue of hir he tok.

¶ Tristrem is went oway
2620 Wiþouten coming oŠain,
& sikeþ, for soþe to sain,
Wiþ sorwe & michel pain.
Tristrem fareþ ay
As man þat wald be slain,
2625 Boþe niŠt & day
FiŠtes for to frain,
Þat fre;
Spaine he haþ þurth sayn,
Geauntes he slouŠ þre.

2630 ¶ Out of Spaine he rade

Rohande sones to se,
Gamen & ioie þai made,
Welcom to hem was he;
As lord he þer abade,
2635 As gode skil wald be.
Þai boden him landes brade
Þat he wan hem fre.
He þouŠt,
He seyd ‘þank haue Še.
2640 Šour londes kepe y nouŠt.’

¶ Into Bretein he ches, {f.296ra} View Facsimile
Bicome þe doukes kniŠt;
He set his lond in pes
Þat arst was ful of fiŠt.
2645 Al þat þe doukes wes
He wan oŠain wiþ riŠt.
He bede him, wiþouten les,
His douhter þat was briŠt
In land.
2650 Þat maiden Ysonde hiŠt
Wiþ þe white hand.

¶ Tristremes loue was strong
On swete Ysonde þe quene;
Of Ysonde he made a song
2655 Þat song Ysonde bidene.
Þe maiden wende al wrong
Of hir it hadde ybene.
Hir wening was so long,
To hir fader hye gan mene
2660 For nede.
Ysonde wiþ hand schene
Tristrem to wiue þai bede.

¶ Tristrem a wil is inne,
Has founden in his þouŠt
2665 ‘Mark, mi nem, haþ sinne,
Wrong he haþ ous wrouŠt;
Icham in sorwe & pine,
Þerto hye haþ me brouŠt.
Hir loue, y say, is mine,
2670 Þe boke seyt it is nouŠt
Wiþ riŠt.’
Þe maiden more he souŠt,
For sche Ysonde hiŠt.

¶ Þat in his hert he fand,
2675 & trewely þouŠt he ay;
Þe forward fast he band
Wiþ Ysonde, þat may
Wiþ þe white hand,
He spoused þat day.
2680 O niŠt, ich vnderstand,
To boure wenten þai
On bedde.
Tristrem ring fel oway
As men to chaumber him ledde.

2685 ¶ Tristrem biheld þat ring, {f.296rb} View Facsimile

Þo was his hert ful wo
‘OŠain me swiche a þing
Dede neuer Ysonde so;
Mark, her lord þe king,
2690 Wiþ tresoun may hir to.
Mine hert may no man bring
For no þing hir fro,
Þat fre.
Ich haue tvinned ous to,
2695 Þe wrong is al in me.’

¶ Tristrem to bedde Šede
Wiþ hert ful of care.
He seyd ‘þe dern dede,
Do it y no dare.’
2700 Þe maiden he forbede,
Šif it hir wille ware.
Þe maide answerd in lede
‘Þerof haue þou no care.
Al stille
2705 Y nil desiri na mare
Bot at þine owen wille.’

¶ Her fader on a day
Šaf hem londes wide
Fer in þat cuntray
2710 Markes were set biside.
Bitvene þe douke þai had ben ay
& a geaunt vnride;
No most þer no man play
Þat he no dede him abide
2715 & fiŠt;
Lesen he schuld his pride,
Were he king or kniŠt.

¶ ‘Tristrem, y þe forbede
For þe loue of me,
2720 No hunte þou for no nede
BiŠond þe arm of þe se.
Beliagog is vnrede,
A stern geaunt is he;
Of him þou owest to drede,
2725 Þou slouŠ his breþer þre
In fiŠt:
Vrgan & Morgan vnfre
& Moraunt, þe noble kniŠt.

¶ Šif þine houndes an hare wele hayre {f.296va} View Facsimile
2730 & comen oŠain to þe fre,
Also be þou bonaire,
When his houndes comen to þe.’
Þe forest was wel faire
Wiþ mani a selly tre.
2735 Tristrem þouŠt repaire,
Hou so it euer be,
To bide:
‘Þat cuntre wil y se,
What auentour so bitide.’

2740 ¶ Tristrem on huntinge rade,

An hert chaci bigan;
Þer þe merkes were made
His houndes ouer þai ran;
Þe water was blalc & brade,
2745 Tristrem com as a man;
Þer þe douke was fade,
Fast he folwed þan,
RiŠt þare;
He blewe priis as he can -
2750 Þre mot oþer mare.

Beliagog com þat tide
& asked wat he is.
‘An hunting þer y ride,
Tristrem ich hat, ywis.’
2755 ‘O! þou slouŠ Moraunt wiþ pride.
Tristrem artow þis?
& seþþen Vrgan vnride -
Vnkinde were ous to kis
As kenne.
2760 Mendi þou most þat mis,
Now þou mi lond art inne.’

¶ ‘Y slouŠ Vrgan, y þe telle.
So hope y þe to sla.
Þis forest wil y felle
2765 & castel wil y ma;
Her is miri to duelle,
Forþi þis lond y ta.’
Þe geaunt herd þat spelle,
Forþi him was ful wa,
2770 Vnwise.
So bitven hem tva
Þe cuntek gan arise.

¶ Dartes wel vnride {f.296vb} View Facsimile
Beliagog set gan.
2775 Tristremes liif þat tide
Ferly neiŠe he wan.
Bitvene þe hauberk & side
Þe dart þurthout ran.
Tristrem bleynt biside,
2780 God he þonked þan
AlmiŠt.
Tristrem as a man
Fast he gan to fiŠt.

¶ Beliagog þe bold,
2785 As a fende he fauŠt;
Tristrem liif neiŠe he sold
As Tomas haþ ous tauŠt;
Tristrem smot, as God wold,
His fot of at a drauŠt;
2790 Adoun he fel yfold,
Þat man of michel mauŠt,
& cride
‘Tristrem, be we sauŠt,
& haue min londes wide.

2795 ¶ Ouercomen hastow me

In bataile & in fiŠt.
Helden oŠaines þe
No wil y neuer wiþ riŠt.’
His tresour lete he se
2800 Tristrem, þe noble kniŠt.
Tristrem knewe him fre;
Beliagog in hiŠt,
NouŠt lain,
An halle to maken him briŠt
2805 To Ysonde & Bringwain.

¶ Þe geaunt him gan lede
Til he fond an hald;
Þe water about Šede,
It was his eldren hald.
2810 Þe geaunt bad Tristrem belde
Wiþ masouns þat were bald.
Beliagog in þat nede
Fond him riche wald
To fine;
2815 Ysonde haue þere he wald,
Luffsum vnder line.

¶ Þe geaunt him tauŠt þat tide {f.297ra} View Facsimile
A ford þer it was Šare,
Þere he miŠt wele ride
2820 When his wille ware.
In þe hold he gan him hide,
Seyd he nouŠt he was þare;
Nold he nouŠt long abide,
OŠain þo gan he fare,
2825 Þat fre.
At þe castel forþermare
His werkmen wald he se.

¶ OŠain went Tristrem þan,
Beliagog had masouns souŠt.
2830 Tristrem þat michel can
A werk hem haþ ybrouŠt;
Nas þer neuer Šete man
Þat wist what oþer wrouŠt;
Arere when þai bigan,
2835 Swiche a werk nas nouŠt
At nede;
Þei al men hadde it þouŠt,
It nas to large no gnede.

¶ At his des in þe halle
2840 Swete Ysonde was wrouŠt
Hodain & Pencru to calle;
Þe drink hou Brengwain brouŠt;
Mark yclad in palle
& Meriadok ful of þouŠt -
2845 So liifliche weren þai alle,
Ymages semed it nouŠt,
To abide -
& Tristrem, hou he fauŠt
Wiþ Beliagog vnride.

2850 So it bifel a cas

In seyn Matheus toun
Þat a fair fest was
Of lordes of renoun.
A baroun þat hiŠt Bonifas
2855 Spoused a leuedi of Lyoun.
Þer was miche solas
Of alle maner soun
& gle
Of minestrals vp & doun
2860 Bifor þe folk so fre.

¶ Þe riche douke Florentin {f.297rb} View Facsimile
To þat fest gan fare
& his sone Ganhardin,
Wiþ hem rode Ysonde þare.
2865 Her hors a polk stap in,
Þe water her wat aywhare;
It was a ferly gin,
So heye vnder hir gare
It fleiŠe.
2870 Þe leuedi louŠ ful smare,
& Ganhardin it seiŠe.

¶ Ganhardin vnbliþe
His soster þo cald he
‘Abide now, dame, & liþe,
2875 What is þer tidde to þe?
Do now telle me swiþe
Astow louest me
Whi louŠ þou þat siþe.
For what þing may it be?
2880 Wiþouten oþ
Þi frendschip schal y fle
Til y wite þat soþ.’

¶ ‘Broþer, no wraþe þe nouŠt,
Þe soþe y wil þe say.
2885 Mine hors þe water vp brouŠt
Of o polk in þe way.
So heiŠe it fleiŠe, me þouŠt,
Þat in mi sadel it lay.
Þer neuer man no souŠt
2890 So neiŠe, for soþe to say,
In lede.
Broþer, wite þou ay
Þat y louŠ for þat dede.’

¶ Quaþ Ganhardin ‘y finde
2895 Þat schamely schent ar we;
To wiue on our kinde
Heþeliche holdeþ he.
Þer he gan treuþe binde,
Fain y wald it se;
2900 For alle þe gold of Ynde
Ybroken no schal it be
To bete.
His frendeschip wil y fle;
Our on schal tine swete.’

2905 ¶ Wroþ is Ganhardin {f.297va} View Facsimile

& þat Tristrem yses;
What þouŠt he is in
Fast he askeþ, ywis.
‘Þou hast bi Ysonde lin,
2910 While þi wille is.
Whi nas hye neuer þine?
Tristrem, tel me þis
In lede.
What haþ hye don amis?
2915 What wites þou hir of dede?’

¶ ‘Šif it hir wille ware,
Forhole it miŠt haue be;
Sche haþ ytold it Šou Šare,
Quite sche is of me.
2920 Of hir kepe y namare,
A Šift y Šeue þe.
To a leuedi wil y fare
Is fairer þan swiche þre
To frain.’
2925 Ganhardin longeþ to se
Þat leuedi, nauŠt to lain.

¶ Ganhardin þe fest fles,
He bicom Tristremes frende;
He seyd his liif he les,
2930 Bot he wiþ Tristrem wende;
Quaþ Tristrem ‘Šif it so bes
In Jnglond þat we lende,
No say nouŠt what þou ses,
Bot hold, astow art hende
2935 And hele.
Lay it al vnder hende,
To steuen Šif þai it stele.’

¶ Ganhardin his treuþe pliŠt,
To ben his broþer he bede,
2940 To ben a trewe kniŠt
In al Tristremes nede.
Boþe busked þat niŠt
To Beliagog in lede.
Ganhardin seiŠe þat siŠt
2945 & sore him gan adrede
‘To brink
To sle þou wilt me lede,
To Beliagog, me þink.’

¶ ‘Ganhardin, wrong haue þou alle. {f.297vb} View Facsimile
2950 Wel whi seistow so?
Maugre on me falle
Šif y þe wold slo.
Þe geaunt is my þralle,
His liif þei y wil to.’
2955 Tristrem þo gan him calle;
On a stilt he com þo
Ful swiþe
‘Lord, þi wille to do
Þarto ar we bliþe.’

2960 ¶ ‘Beliagog, go þare

& loke it boun be;
Ganhardin & y wil fare
Þe leuedi for to se.’
Swiche castel fond he þare
2965 Was maked of ston & tre.
Ganhardin wist nou are
Þer duelled Tristrem & he,
To liþe,
Ysonde for to se
2970 In halle briŠt & bliþe.

¶ To Ysonde briŠt so day
To halle gun þai go;
Ysonde þo seiŠe þai
& Bringwain boþe to,
2975 Tristrem, for soþe to say,
& Beliagog al blo.
As Ganhardin stert oway
His heued he brac þo
As he fleiŠe.
2980 Ganhardin was ful wo,
Þat he com Ysonde so neiŠe.

¶ Ganhardin schamed sore,
His heued ran on blod.
Ysonde he seiŠe þore
2985 & Brengwain fair & gode.
Brengwain þe coupe bore;
Him rewe þat frely fode,
He swore bi Godes ore.
In her hond fast it stode
2990 Al stille.
‘Tristrem, we ar wode
To speken oŠain þi wille.

¶ Nis it bot hert-breke, {f.298ra} View Facsimile
Þat swiþe wele finde we,
2995 & foly ous to speke
Ani worde oŠaines þe.
Mi wille Šif y miŠt gete,
Þat leuedi wold y se;
Mine hert hye haþ ysteke,
3000 Brengwain briŠt & fre,
Þat frende;
Bliþe no may ich be
Til y se þat hende.’

¶ Tristrem & Ganhardin,
3005 Treuþe pliŠten þay,
In wining & in tin
Trewe to ben ay,
In joie & in pin,
In al þing, to say,
3010 Til he wiþ Brengwain haue lin,
Šif þat Tristrem may,
In lede.
To Jnglond þai toke þe way,
Þo kniŠtes stiþe on stede.

3015 ¶ Sir Canados was þan

Constable, þe quen ful neiŠe;
For Tristrem Ysonde wan,
So weneþ he be ful sleiŠe
To make hir his leman
3020 Wiþ broche & riche beiŠe.
For nouŠt þat he do can
Hir hert was euer heiŠe
To hold;
Þat man hye neuer seiŠe
3025 Þat bifor Tristrem wold.

¶ Tristrem made a song
Þat song Ysonde þe sleiŠe
& harped euer among;
Sir Canados was neiŠe;
3030 He seyd ‘dame, þou hast wrong,
For soþe, who it seiŠe.
As oule & stormes strong,
So criestow on heye
In herd.
3035 Þou louest Tristrem dreiŠe,
To wrong þou art ylerd.

¶ Tristrem, for þi sake {f.298rb} View Facsimile
For soþe wiued haþ he.
Þis wil þe torn to wrake:
3040 Of Breteyne douke schal he be.
Oþer semblaunt þou make,
Þiseluen Šif þou hir se;
Þi loue hir dede him take,
For hye hiŠt as do Še
3045 In land.
Ysonde men calleþ þat fre
Wiþ þe white hand.’

¶ ‘Sir Canados, þe waite,
Euer þou art mi fo.
3050 Febli þou canst hayte,
Þere man schuld menske do.
Who wil lesinges layt,
Þarf him no ferþer go.
Falsly canestow fayt
3055 Þat euer worþ þe wo.
Forþi
Malisoun haue þou also
Of God & our leuedy.

¶ A Šift ich Šiue þe:
3060 Þi þrift mot þou tine.
Þat þou asked me,
No schal it neuer be þine.
Yhated also þou be
Of alle þat drink wine.
3065 Hennes Šern þou fle
Out of siŠt mine
In lede.
Y pray to seyn Katerine
Þat iuel mot þou spede.’

3070 ¶ Þe quen was wratþed sore,

Wroþ to chaumber sche Šede
‘Who may trowe man more
Þan he haþ don þis dede?’
A palfray asked sche þere
3075 Þat wele was loued in lede;
DiŠt sche was ful Šare,
Hir pauilouns wiþ hir þai lede
Ful fine.
Bifore was stef on stede
3080 Tristrem & Ganhardine.

¶ Ful ner þe gat þai abade {f.298va} View Facsimile
Vnder a figer tre;
Þai seiŠe where Ysonde rade
& Bringwain, boþe seiŠe he
3085 Wiþ tvo houndes mirie made,
Fairer miŠt non be.
Her blis was ful brade,
A tale told Ysonde fre,
Þai duelle.
3090 Tristrem þat herd he
& seyd þus in his spelle:

¶ ‘Ganhardin, ride þou ay,
Mi ring of finger þou drawe,
Þou wende forþ in þi way
3095 & gret hem al on rawe;
Her houndes praise þou ay,
Þi finger forþ þou schawe.
Þe quen, for soþe to say,
Þe ring wil sone knawe,
3100 Þat fre.
Aski sche wil in plawe
& say þou comest fro me.’

¶ Þo rode Ganhardin kene
& ouertakeþ hem now;
3105 First he greteþ þe quen
& after Bringwain, y trowe.
Þe kniŠt him self bidene
Stroked þe hounde Pencru;
Þe quen þe ring haþ sene
3110 & knewe it wele ynouŠ,
Þat fre.
Hye seyd ‘say me, hou
Com þis ring to þe?’

¶ ‘He þat auŠt þis ring
3115 To token sent it to þe.’
Þo seyd þat swete þing
‘Tristrem, þat is he.’
‘Dame, wiþouten lesing,
He sent it Šou bi me.’
3120 Sche sayd ‘bi heuen-king,
In longing haue we be,
NauŠt lain;
Al niŠt duelle we‘
Seyd Ysonde to Bringwain.

3125 ¶ Þai wende þe quen wald dye, {f.298vb} View Facsimile

So sike sche was bi siŠt.
Þai sett pauilouns an heye
& duelled, clerk & kniŠt.
Ysonde biheld þat lye
3130 Vnder leues liŠt;
Tristrem hye þer seyŠe,
So dede Brengwain þat niŠt
In feld.
Ganhardine treuþe pliŠt,
3135 Brengwain to wiue weld.

¶ Tvo niŠt þer þai lye
In þat fair forest;
Canados hadde a spie,
Her pauilouns he tokest;
3140 Þer come to Canados crie
Þe cuntre est & west.
Gouernayl was forþi
Þerout, as it was best,
To abide.
3145 He seyd Tristrem prest
‘Now it were time to ride.’

¶ Gouernayl, his man was he,
& Ganhardine his kniŠt.
Armed kniŠtes þai se
3150 To felle hem doun in fiŠt.
Gouernaile gan to fle,
He ran oway ful riŠt;
Þo folwed bond & fre
& lete þe loge vnliŠt
3155 Þat tide.
Oway rode Tristrem þat niŠt
& Ganhardine biside.

¶ Sir Canados þe heiŠe,
He ladde þe quen oway;
3160 Tristrem of loue so sleiŠe
No abade him nouŠt þat day.
Brengwain briŠt so beiŠe,
Wo was hir þo ay;
On Canados sche gan crie
3165 & made gret deray
& sede
‘Þis lond nis worþ a nay,
When þou darst do swiche a dede.’

¶ Ganhardine gan fare {f.299ra} View Facsimile
3170 In to Bretaine oway
& Tristrem duelled þare
To wite what men wald say;
Coppe & claper he bare
Til þe fiftenday
3175 As he a mesel ware;
Vnder walles he lay,
To liþe;
So wo was Ysonde, þat may,
Þat alle sche wald towriþe.

3180 ¶ Tristrem jn sorwe lay,

Forþi wald Ysonde awede,
& Brengwain þretned ay
To take hem in her dede.
Brengwain went oway,
3185 To Marke þe king sche Šede
& redily gan to say
Hou þai faren in lede
‘NouŠt lain,
Swiche kniŠt hastow to fede,
3190 Þi schame he wald ful fain.

¶ Sir king, take hede þerto:
Sir Canados wil haue þi quen.
Bot þou depart hem to,
A schame þer worþ ysene.
3195 Hye dredeþ of him so,
Þat wonder is to wene;
His wille for to do
Hye werneþ him bitvene
Ful sone.
3200 Šete þai ben al clene;
Haue þai no dede ydone.’

¶ Marke in al þing
Brengwain þanked he.
After him he sent an heiŠeing,
3205 Fram court he dede him be.
‘Þou deseruest for to hing,
Miseluen wele ich it se.’
So couþe Brengwain bring
Canados for to fle,
3210 Þat heiŠe.
Glad was Ysonde þe fre
Þat Bringwain couþe so liŠe.

¶ Þan to hir seyd þe quen {f.299rb} View Facsimile
‘Leue Brengwain þe briŠt,
3215 Þat art fair to sene.
Þou wost our wille bi siŠt.
Whare haþ Tristrem bene?
Nis he no douhti kniŠt?
Þai leiŠen al bidene
3220 Þat sain he dar nouŠt fiŠt
Wiþ his fo.’
Brengwain biheld þat riŠt,
Tristrem to bour lete go.

¶ Tristrem in bour is bliþe,
3225 Wiþ Ysonde playd he þare;
Brengwain badde he liþe
‘Who þer armes bare,
Ganhardin & þou þat siþe
WiŠtly oway gun fare.’
3230 Quaþ Tristrem ‘crieþ swiþe
A turnament ful Šare
Wiþ miŠt;
Noiþer of ous nil spare
Erl, baroun no kniŠt.’

3235 A turnament þai lete crie,

Þe parti Canados tok he,
& Meriadok sikerly
In his help gan he be.
Tristrem ful hastilye
3240 Ofsent Ganhardin þe fre;
Ganhardin com titly
Þat turnament to se
Wiþ siŠt.
Fro þe turnament nold þai fle
3245 Til her fon were feld doun riŠt.

¶ Þai com into þe feld
& founde þer kniŠtes kene,
Her old dedes þai Šeld
Wiþ batayle al bidene.
3250 Tristrem gan biheld
To Meriadok bitvene;
For þe tales he teld
On him he wrake his tene
Þat tide;
3255 He Šaf him a wounde kene
Þurthout boþe side.

¶ Bitvene Canados & Ganhardin {f.299va} View Facsimile
Þe fiŠt was ferly strong;
Tristrem þouŠt it pin
3260 Þat it last so long;
His stiropo he made him tine,
To grounde he him wrong.
Sir Canados þer gan lyn,
Þe blod þurth brini þrong
3265 Wiþ care.
On him he wrake his wrong
Þat he no ros na mare.

¶ Her fon fast þai feld,
& mani of hem þai slouŠ;
3270 Þe cuntre wiþ hem meld,
Þai wrouŠt hem wo ynouŠ.
Tristrem haþ hem teld
Þat him to schame drouŠ.
Þai token þe heiŠe held
3275 & passed wele anouŠ
& bade.
Vnder wode bouŠ
After her fomen þai rade.

¶ Þer Tristrem turned oŠain
3280 & Ganhardin stiþe & stille.
Mani þai han yslain
& mani ouercomen wiþ wille.
Þe folk fleiŠe vnfain
& socour criden schille;
3285 In lede nouŠt to layn,
Þai hadde woundes ille
At þe nende.
Þe wraiers þat weren in halle,
Schamly were þai schende.

3290 Þan þat turnament was don,

Mani on slain þer lay.
Ganhardin went sone
Into Bretaine oway.
Brengwain haþ her bone:
3295 Ful wele wreken er þay.
A kniŠt þat werd no schon
Hete Tristrem, soþe to say;
Ful wide
Tristrem souŠt he ay,
3300 & he fond him þat tide.

¶ He fel to Tristremes fet {f.299vb} View Facsimile
& merci crid he
‘Mi leman fair & swete
A kniŠt haþ reued me,
3305 Of loue þat can wele let,
So Crist hir sende þe.
Mi bale þou fond to bet
For loue of Ysonde fre.
NouŠt lain,
3310 Seuen breþern haþ he
Þat fiŠteþ me ogain.

¶ Þis ich day þai fare
& passeþ fast biside.
Y gete hir neuer mare,
3315 Šif y tine hir þis tide.
Fiftene kniŠtes þai are
& we bot to, to abide.’
‘Daþet who hem spare.’
Seyd Tristrem þat tide.
3320 ‘Þis niŠt
Þai han ytint her pride
Þurth grace of God almiŠt.’

¶ Þai gun hem boþe armi
In iren & stiel þat tide;
3325 Þai metten hem in a sty
Bi o forestes side.
Þer wex akene crie,
Togider þo þai gun ride.
Þe Šong Tristrem forþi
3330 Sone was feld his pride
RiŠt þore.
He hadde woundes wide,
Þat he no ros no more.

¶ Þus þe Šong kniŠt
3335 For soþe yslawe was þare.
Tristrem, þat trewe hiŠt,
Awrake him al wiþ care.
Þer he slouŠ in fiŠt
Fiftene kniŠtes & mare;
3340 Wel louwe he dede hem liŠt
Wiþ diolful dintes sare,
Vnsounde;
Ac an aruwe oway he bare
In his eld wounde.